Xử VC


  • Hai vợ chồng tướng Nguyễn Ngọc Loan tại nhà hàng của mình ở thị trấn Burke, bang Virginia, vùng ngoại ô Washington, năm 1976
    BURKE, Va., April 28, 1976--HIS WAY OF LIFE HAS CHANGED--Nguyen Ngoc Loan who became internationally known because of a photograph in which he was pictured shooting a prisoner to death at point-blank range on Saigon street eight years ago when he was national police chief in South Vietnam, is shown in restaurant he helps manage in Burke, a Washington suburb. Loan’s restaurant serves hamburgers and pizza along with some Vietnamese food. Woman is Mrs. Loan. (AP Wirephoto from Newsweek magazine).

    BURKE, Va., Ngày 28 tháng 4 năm 1976 - CÁCH SỐNG CỦA ÔNG ẤY ĐÃ THAY ĐỔI - Nguyễn Ngọc Loan, người được biết đến trên toàn thế giới vì một bức ảnh trong đó ông được chụp lúc bắn chết một tù nhân ngay trước mũi súng trên đường phố Sài Gòn tám năm trước đây khi ông là Chỉ huy trưởng Cảnh Sát Quốc Gia ở Nam Việt Nam, được thấy trong nhà hàng ông giúp quản lý ở Burke, thuộc vùng ngoại ô Washington. Nhà hàng của ông Loan phục vụ bánh mì kẹp thịt và pizza cùng với một số món ăn Việt Nam. Người phụ nữ là bà Loan. (AP Wirephoto từ tạp chí Newsweek).
    Cuộc sống của Nguyễn Ngọc Loan sau chiến tranh
    Bức ảnh "Vụ hành quyết tại Saigon" của Eddie Adams đã đi vào vô số tờ báo trên khắp thế giới, bị loại bỏ hết bối cảnh và được trình bày như một tội ác chiến tranh bị ghi lại trên phim. Không biết "nạn nhân" là ai hay tại sao anh ta bị bắn, công chúng bị bỏ mặc để cho rằng anh ta chỉ là một thường dân ngẫu nhiên bị giết bởi một kẻ tàn bạo khát máu.
    Sự cuồng nộ đã đến tận Australia, nơi Nguyễn Ngọc Loan đang nghỉ ngơi sau khi chân ông được phẫu thuật. Sự phản đối của công chúng về bức ảnh đã khiến một bệnh viện ở Úc từ chối điều trị cho ông, sau đó ông tới Mỹ để hồi phục. Năm 1975, ông rời Nam Việt Nam vĩnh viễn, vài ngày trước khi đất nước mà ông phục vụ bị quân đội Bắc Việt tràn ngập.
    Loan chuyển đến Hoa Kỳ và mở một nhà hàng pizza ở Virginia.
    Khi có thông tin về ông ta là ai, những người dân địa phương, mà hầu hết họ không biết gì về bối cảnh của bức ảnh hay Loan là loại người như thế nào, đã bắt đầu gây rắc rối cho ông ta. Mọi người dồn ép gây sự với Loan tại nhà hàng của ông ta và đe dọa tính mạng ông. Nhiều người đã chọn cách phá hoại việc kinh doanh của ông và để lại những tin nhắn đe dọa trên vách tường phòng vệ sinh của ông ta.
    Nguyễn Ngọc Loan đã đóng cửa nhà hàng của mình vào năm 1991 và qua đời vì bệnh ung thư vào năm 1998. Ông hưởng thọ 67 tuổi.
    ----------------------
    After The War For Nguyễn Ngọc Loan
    Eddie Adams’ “Saigon Execution” photo made its way into countless papers around the world, stripped of context and presented as a war crime caught on film. Without knowing who the “victim” was or why he was shot, the public was left to assume that he was just a random civilian being murdered by a bloodthirsty sadist.
    The furor reached all the way to Australia, where Nguyễn Ngọc Loan was convalescing after his amputation. Public outcry over the picture led an Australian hospital to refuse him treatment, whereupon he traveled to America to recover. In 1975, he left South Vietnam for good, a few days before the country he had served was overrun by the North Vietnamese Army.
    Loan relocated to the United States and opened a pizza restaurant in Virginia.
    When word got around about who he was, local people, most of whom knew nothing at all about the context for the picture or what kind of person General Loan was, started making trouble for him. People accosted Loan in his restaurant and threatened his life. Many chose to vandalize his business and leave threatening messages on the stall in his bathroom.
    Nguyễn Ngọc Loan closed his restaurant in 1991 and died of cancer in 1998. He was 67 years old.
    Source:
    The Story Behind Eddie Adams’ Iconic “Saigon Execution” Photo
    By Richard Stockton
    Published May 4, 2017
    allthatsinteresting.com/saigon-execution
    https://www.flickr.com/…/134764…/49779274881/in/photostream/
    Comments
    • Hồ Việt Nguyễn Số phận một vị Tướng miền NVN bị oan khiên , bị đè bẹp bởi cánh truyền thông thổ tả của chú Sam.
      1
  • Nguyên Thanh Bà Loan đẹp quá.
  • Thiếu Khanh Bức anh đó là viên đạn bắn chết một người đáng sống. Đó mới là một tội ác thực sự.
    1
  • Manh Tuong Nguyen Cảm phục Ông đã giữ im lặng không cải chính cho mình những “ đồn thổi “ ác độc, sau đó chính tay phóng viên chụp bức ảnh đoạt giải Pulistzer ,sau bao năm lương tâm cắn rứt đã lên tiếng “ ân hận “ minh bạch cho cả thế giới biết “ sự thật “ của sự việc lâu nay không ai “ hiểu rõ “ …!!
    1


By Ocean Vuong
Ocean Vuong is a Vietnamese-born poet. His first collection, “Night Sky with Exit Wounds,” is due out next year.
Note: Trên Tin Văn đã giới thiệu Ocean Vuong, qua bài thơ xử VC
Ocean Vuong
The Photo
After the infamous 1968 photograph of a Viet Cong officer executed by South Vietnam's national police chief. 
What hurts the most
is not how death
is made permanent
by the cameras flash
the irony of sunlight
on gunmetal
but the hand gripping the pistol
is a yellow hand,
and the face squinting
behind the barrel
a yellow face.
Like all photographs this one fails
to reveal the picture.
Like where the bullet
entered his skull
the phantom of a rose
leapt into light, or how
after smoke cleared
from behind the fool
with blood on his cheek
and the dead dog by his feet
a white man
was lighting a cigarette.
ASIA LITERARY REVIEW
SUMMER 2010
*

*

Xử VC


The Saigon Execution
October 2004
by Horst Faas
Horst Faas, photographer and photo editor now retired from The Associated Press, remembers the day he saw Eddie Adams' Pulitzer Prize-winning photo of the execution of a Vietcong in 1968.
London, Sept. 19, 2004 - Editing film could be a dreary business, but on that day, 36 years ago - the second day of the communist attacks into the very centers of South Vietnam's cities - I felt as though I had won the jackpot of a lottery.
Running my Nikon eyeball quickly over a roll of black-and-white film from Eddie Adams, I saw what I had never seen before on the lightbox of my Saigon editing desk: The perfect newspicture - the perfectly framed and exposed "frozen moment" of an event which I felt instantly would become representative of the brutality of the Vietnam War.
The 12 or 14 negatives on that single roll of film, culminating in the moment of death for a Viet Cong, propelled Eddie Adams into lifelong fame. The photo of the execution at the hands of Vietnam's police chief, Lt. Colonel Nguyen Ngoc Loan, at noon on Feb. 1, 1968 has reached beyond the history of the Indochina War - it stands today for the brutality of our last century.
Vietcong Execution, Saigon, 1968
Photo by Eddie Adams
Eddie had come back to Vietnam a few weeks before the Tet Offensive to take a third crack at this story. He had initially arrived in 1965, when the first U.S. Marines had landed. We knew Eddie as a former Marine photographer of some repute gained in the Korean War. He was a personal friend of General Lewis Walt, the erstwhile commander of the Marines in Danang.
Eddie was after more than just good day-to-day newsphoto coverage of the war. He was after the perfect, meaningful photograph expressing the frustrations, the bravery, the suffering of the war - all expressed in one image. He had tried for three years, on countless military operations - and would become very moody and depressed when it did not work out perfectly. New York headquarters was happy with his work - but Eddie wasn't. Until Feb. 1, 1968. "I got what I came to Vietnam for," he told somebody in the office.
I found myself in the role of editor and coordinator during the Tet Offensive. Six weeks earlier, shrapnel from a rocket- propelled grenade had ripped into my legs and I could not walk unaided beyond the fourth-floor office of The AP in Saigon. I had dodged evacuation to a hospital in Hong Kong or Honolulu - and I was delighted with my good luck in being able to edit the AP photo report of the Tet Offensive, which brought the Vietnam story back onto the front pages of the world press for many weeks.
The first 24 hours of the Tet Offensive were confusing. Vietcong had penetrated the city and were fighting inside the grounds of the U.S. embassy a few blocks away from the AP office. Eddie concentrated on that action on day one. Vietnamese photographers living across the city reported that Vietcong were fighting in their districts. It was not a time to venture out to find them. Most photos of this first day came from Vietnamese cruising the city on their motorbikes - including a 14-year-old boy photographer, Lo Hung, moving about on a bicycle and bringing back his films every few hours. Another youngster was Huynh Cong Ut, then 18, who was endearingly called Nick Ut by Eddie Adams.
But at the time, Eddie did not like the "kids'" competition.
On day two, news reports came in of fighting around a Buddhist pagoda (known for the monks' opposition to the government) in an area where Saigon becomes Cholon, the Chinese section of the capital. Eddie teamed up with one of NBC's most experienced cameramen - NBC was an office neighbor of AP and tips and transport were often shared. Eddie and Vo Su were driven slowly towards the area where fighting was reported, then walked when they found the streets had become abandoned and litter from a fight was visible.
The pagoda occupied by Viet Cong had been recaptured by Vietnamese marines. Hearing shots, they moved towards the action.
From a later interview Hal Buell, then Eddie's boss in New York, reconstructed what happened next.
He wrote: "Adams watched as two Vietnamese soldiers pulled a prisoner out of a doorway at the end of the street. The soldiers then pushed and pulled what appeared to be a Viet Cong in a plaid shirt, his arms tied behind his back. They escorted the man toward the spot where Adams and Vo Su were located.
"Eddie Adams said, 'I just followed the three of them as they walked towards us, making an occasional picture. When they were close - maybe five feet away - the soldiers stopped and backed away. I saw a man walk into my camera viewfinder from the left. He took a pistol out of his holster and raised it. I had no idea he would shoot. It was common to hold a pistol to the head of prisoners during questioning. So I prepared to make that picture - the threat, the interrogation. But it didn't happen. The man just pulled a pistol out of his holster, raised it to the VC's head and shot him in the temple. I made a picture at the same time.'
"The prisoner fell to the pavement, blood gushing," Buell wrote, quoting Eddie. "After a few more pictures of the dead man, Adams left."
The shooter was later identified as Lt. Colonel Nguyen Ngoc Loan, police chief of South Vietnam. Adams said he walked up to him and said, "They killed many of my people, and yours, too" and then just walked away.
Typewriters stopped clattering for a few moments when the first transmission prints emerged from the darkroom. Peter Arnett, who had just come back from "the town that had to be destroyed to save it," got ready to interview Eddie.
Eddie had made a stop at his hotel, then meandered slowly into the office, as was his habit. He hid his excitement under a cloak of slight, feigned boredom - but headed straight to the editing lightdesk. Yes, I had selected the right first four pictures - but Eddie wasn't happy. Of course, like all of us, he wanted the whole sequence radioed out to the world to tell the full story. He had to wait for another day - in those days it took 20 minutes to transmit a single photo, which often had to be repeated - and the single radiotelephone circuit to Paris, shared with UPI, was closing down after three hours. AP's radiophoto operator, Tran von Hung, already had gone to sleep beneath his transmitter because of the curfew and continued fighting.
But all of Eddie's pictures, the full sequence of the incident, were finally sent to the world by radiophoto. "They made it for the PMs," we said in those days.
The days after Adams' execution photo, Vietnamese photographers competed with a whole horror scenario of similar events. AP's Le Ngoc Cung came up with a heartbreaking sequence showing a South Vietnamese soldier sharing a sandwich and water from a canteen with a Vietcong prisoner. The last pictures show how he shot him.
Dang Van Phuoc, also roaming the city for AP, had photos of diehard Vietcong dragged from the ruins and then summarily shot.
No pardons were given, and the photos showed that for days.
The stories surrounding the victim in Eddie Adams' execution photo differed. Lt. Colonel Loan had said that the man had killed many South Vietnamese and even Americans. Vietnamese photographers said that he was a traitor, working for both sides - the Vietcong and the South Vietnamese police. Others said he was a small-time Vietcong who had put on a fresh shirt hoping to slip away.
Thirty-two years later, I met his widow, who still lived in their home in a southern Saigon suburb and mourned him. In a corner of the living room, behind plastic flowers, was a heavily retouched photograph of Nguyen Van Lam, who, as a Viet Cong, had the "secret name" (alias) Bay Lap. Yes, he had been a member of the National Liberation Front, the Vietcong. He just disappeared shortly before the Tet Offensive, and never came back.
Eddie Adams' photograph made him a martyr, but, no, she does not have and does not want to see the photograph of her husband's death. She will mourn Nguyen Van Lam until his body is found, she said in 2000, when the Vietnam government celebrated the 25th anniversary of the end of the war.
General Nguyen Ngoc Loan continued to take the fight to the Vietcong and, despite his notoriety after the execution, U.S. commanders and newsmen who knew him respected him for his bravery and determination. Eddie Adams felt that his famous photo unfairly maligned Loan, who lived in Virginia after the war and died in 1998.
The next time I saw a photograph of Nguyen Ngoc Loan, then promoted to Brigadier General, was during the "Mini-Tet" Offensive in May 1968. Vietcong had again reached the inner ring of the city and were fighting at the bridge that connects the district of Gia Dinh with Saigon. Brig. Gen. Loan had led a charge of South Vietnamese troops across the bridge when a machine gun ripped his leg off. The photograph showed the burly, rugby-sized Australian war correspondent, Pat Burgess, carrying the bleeding general back to his lines. Pat Burgess died a few years after the war of a painful sclerosis of the nervous system, similar to the type which ended Eddie Adams' life.
I am certain that even back in Vietnam, Eddie was already dreaming of his workshops for young photographers, which have now become his legacy.
He loved young Nick Ut, whose brother, Huynh Cong La (Thanh My), had died photographing for the AP in 1965. And he admired the art and sensitivity of Henri Huet, whom he helped to bring over to The AP from UPI in 1965.
It was these two great photographers and close friends who made me feel like a lottery winner twice over again when I edited their film: Henri Huet with his moving sequence of a wounded medic aiding others wounded in battle (1967) and, of course, Nick Ut and his "napalm girl," Kim Phuc, in 1972.
Henri died in 1971 in the flames of a helicopter. Nick Ut mourns Eddie in Los Angeles.
Eddie Adams, Henri Huet and Nick Ut wrote our history with perfect, singular newsphotos.
© Horst Faas


The Digital Journalist



The Saigon Execution
October 2004
by Horst Faas 
Câu chuyện về anh VC bị làm thịt trong bức hình của Eddie xem ra cũng nhiêu khê: Tướng Loan biểu, hắn giết nhiều người Miền Nam, và cả Mẽo nữa. Đám nhiếp ảnh viên Mít nói, hắn là 1 tên phản bội, hai mang, vừa làm cho VC, vừa làm cho Cảnh Sát Quốc Gia. Những người khác thì nói, anh ta là VC, thứ tép riu, vừa mặc 1 cái áo sơ mi ca rô mới tinh, tính lặn…
32 năm sau tôi gặp bà vợ góa của anh, vẫn sống trong căn nhà ngoại ô phía Nam Sài Gòn, và tưởng nhớ chồng. Tại một góc phòng khách, đằng sau mớ hoa ni lông, là bức hình của Nguyễn Văn Lắm, một người, bởi vì là VC nên cũng có nick [như Sáu Dân, như Ba Dzũng, thí dụ], và bí danh của anh là Bẩy Lốp. Đúng, anh ta là thành viên của MTGP, tức VC, và chỉ mới biến mất khỏi gia đình trước Cú Mậu Thân, và chẳng hề trở về.
Bức hình của Eddie làm anh ta trở thành kẻ tuẫn đạo, nhưng không, không, bà vợ chẳng có, và chẳng hề muốn có, bức hình anh bị Loan xử. Bả sẽ tưởng nhớ chồng cho tới khi xác của chồng được tìm thấy, bà thố lộ như thế, vào năm 2000, khi VC ăn mừng 25 ăn cướp Miền Nam.
[Bản dịch không đúng theo bản tiếng Anh, có tí lệch pha, sorry]
Ui chao, đọc, sao lại nhớ đến ông già Gấu. Cũng biến mất đúng dịp Tết 1945, đầu Cách Mạng VC, và cũng chẳng bao giờ trở về!
*
…. in those days it took 20 minutes to transmit a single photo, which often had to be repeated - and the single radiotelephone circuit to Paris, shared with UPI, was closing down after three hours. AP's radiophoto operator, Tran von Hung, already had gone to sleep beneath his transmitter because of the curfew and continued fighting.
Horst Faas
[Vào những ngày đó, phải mất 20 phút để chuyển  chỉ một tấm hình, và thường phải lập lại – và chỉ một mạch vô tuyến điện thoại đi Paris, chia với UPI, và đang đóng cửa tiệm sau 3 giờ. Chuyên viên chuyển hình vô tuyến của AP, Tran von Hung, [Trần Văn Hưng] đã ngủ bên cạnh máy chuyển hình bởi vì giới nghiêm và trận chiến tiếp tục.]
Note: Một tấm hình, khi chuyển bằng VTD, mất đúng 15 phút, [không phải 20 phút], thời gian quét bức hình, bao kín cái rouleau máy gửi hình. Vì chuyển bằng mạch được sử dụng cho điện thoại viễn liên, nên coi như là 1 cuộc nói chuyện kéo dài 15 phút, khi tính tiền. Vì là vô tuyến, sử dụng làn sóng ngắn [short waves, như những đài VOA, BBC hồi đó], cho nên phụ thuộc điều kiện thời tiết. Một cái hình bị nhiễu quá, khi in ra đầy sọc, thì phải lập lại. Có khi chỉ 1 bức hình mà phải lập lại tới ba, bốn lần. Chị Linh, nữ điện thoại mạch Sài Gòn – Paris được ông Trưởng Đài giao cho trách nhiệm kiểm tra, tính tiền, vố sổ kế toán, nhưng vì tin tưởng GCC [UPI] và ông Hưng [AP] nên để cả hai muốn ghi bao nhiêu phút thì ghi, khi chấm dứt 1 cas gửi. Những lần lập đi lập lại quá ba, tới bốn, hoặc hơn nữa, thì cả hai AP/UPI đều đồng ý với nhau, chỉ tính ba, hoặc hai, nếu bữa đó, chất lượng quá tệ.
Lần Gấu gửi tấm hình đám phóng viên báo chí thế giới, trên 10 mạng, ngồi xe Jeep lùn có gắn bảng PRESS, bị VC tóm được tại khu Chợ Thiếc, Chợ Lớn, chúng giữ rất lâu, chắc tính đem ra Bắc, hẳn thế, để khoe, nhưng cuối cùng, thua, chạy, chẳng biết ai ra lịnh, [có ai dám nhận đâu, Trần Bạch Đằng lắc đầu, đếch biết], tàn sát tập thể. Bữa đó, máy phát tín đặt tại khu Chí Hòa, bị hư, mà hư 1 cách thật là kỳ cục: Sóng phát ra OK, nhưng lâu lâu, mất, chỉ chừng một, hoặc hai giây đồng hồ!
Nói chuyện thì đâu có sao, nhưng gửi hình, là hư liền tù tì, vì mất đồng bộ giữa hai máy gửi và nhận. Gấu nhớ là bức hình 15 phút, gửi đi gửi lại không biết bao nhiêu lần, Tokyo vẫn trả lời, đếch được, mất “synchro” [thường, nhiễu mạnh quá cũng làm mất synchro]. Lần chót, Gấu vừa gửi vừa căn làn sóng phát, OK được đúng 15, thế là thoát!
Tay Faas, bữa sau, thấy tấm hình trên báo chí toàn thế giới, hỏi ông Hưng, biết được, bèn viết thư cho ông Tổng Giám Đốc Bưu Điện [Thầy Nguyễn Văn Điều, dậy GCC khi học trường Quốc Gia Bưu Điện], tố thằng “Jeune Technicien” UPI – anh ta đâu biết tên Gấu, biết cũng đếch gọi được - gửi hình trong giờ giới nghiêm, chuyện này cũng lèm bèm rồi.
Ông Hưng, trước là nhân viên Bưu Điện, sau bị sa thải, vì bị 1 đồng nghiệp tố ông là VC nằm vùng - Gấu biết tay tố ông - bị An Ninh bắt, giam giữ 1 thời gian, không có chứng cớ, thả, nhưng Bưu Điện bye bye.
Nhờ ông làm cho AP, cho nên khi UPI thiết lập mạch Radiophoto, sau AP ít lâu, Nguyễn Thành Tài, nhiếp ảnh viên UPI bèn giới thiệu GCC với họ. Cho tới nay, Gấu vẫn không hiểu được, tại làm sao mà anh giới thiệu Gấu, vì thực sự không quen biết, anh lên Đài thấy Gấu làm việc ở đó, bèn nói với UPI, thế mới lạ! Sau anh bị UPI sa thải, do ngụy tạo hình. Gấu cũng viết về chuyện này rồi.
1969
Những đêm trực ở Đài, hoặc ngủ ngay sau khi đọc vớ vẩn một mẩu báo, một trang tiểu thuyết, nghe lơ đãng một điệu nhạc, một giọng hát, chập chờn theo khói thuốc rồi ngủ lúc nào không hay. Có khi ngủ luôn tới sáng. Đó là những đêm thành phố may mắn không bị pháo kích, tình hình chiến sự tương đối yên tĩnh. Nhưng hầu như đêm nào cũng bị dựng dậy. Khi thì nhân viên viễn ký hai hãng AP, UPI yêu cầu chỉnh lại tín hiệu. Hoặc đồng nghiệp trực Đài phát tín Phú Thọ nhắc đến giờ thay đổi tần số liên lạc. Có khi một đồng nghiệp Phi Luật Tân ở mãi Manila réo chuông máy viễn ký liên hồi, chỉ để hỏi thăm thời tiết Sài-gòn, tình trạng vợ con gia đình, hay nhờ dịch giùm một message bằng tiếng Pháp của hãng SITA than phiền nhân viên RCA Manila làm ăn cẩu thả. Một lần ngủ quá say dù đã cẩn thận để điện thoại ngay kế bên, và chỉ giật mình thức giấc khi nghe tiếng đập cửa ầm ầm: Anh chàng Mẽo trưởng phòng tin tức AP và nhân viên viễn ký, cũng đồng nghiệp Bưu Điện làm ngoài giờ cho hãng thông tấn ngoại quốc, một đỏ gay tức giận, một lắc đầu ái ngại, hình như vào lúc đó hai ông Thiệu Kỳ đang gặp tổng thống Johnson tại đảo Midway. Hôm sau bị ông Tổng Giám Đốc, cũng may còn là thầy dậy cũ khi học trường Quốc Gia Bưu Điện, gọi lên văn phòng giũa cho một trận. Bị nặng nhất là trong Mậu Thân đợt hai. Khoảng gần nửa đêm, UPI vớ được hình đặc biệt, bằng mọi giá phải chuyển ngay đi Tokyo: Chừng trên dưới một chục ký giả, phóng viên ngoại quốc, ngồi xe díp lùn có gắn bảng báo chí, Press, ở kính trước, không may bị Việt Cộng tóm được tại khu chợ Thiếc. Sau cùng là thảm sát. Người gục chết trên vô lăng, kẻ vắt nửa khúc đầu trên sàn xe, nửa khúc đuôi trên mặt lộ. Sau này, khi cuộc chiến nghiêng về phía Miền Bắc, dư luận thế giới hình như chỉ còn nhớ cảnh tướng Loan xử bắn tù binh ngay trên đường phố. Hôm sau, Horst Fass, trưởng phòng hình ảnh AP, thay vì gọi điện thoại than phiền với Trưởng Đài Vô Tuyến Điện Thoại, anh viết văn thư tố cáo gã chuyên viên trẻ, Jeune Technicien, nhân viên Bưu Điện làm cho UPI, đã gửi hình trong giờ giới nghiêm. Sau cùng mọi chuyện cũng ổn thỏa, vì ngay những ngày đầu biến cố Mậu Thân, khi hai bên đang tranh giành từng viên gạch, hoặc đánh cuộc xem tao Dù hay mày Biệt Động Thành, ai chết trước tại Đài Phát Thanh Sài-gòn ngay kế bên, khi đám quân cảnh Mỹ đang vật lộn tay đôi với Việt Cộng tại Tòa Đại Sứ Hoa Kỳ cách đó cũng không xa, gã chuyên viên trẻ do nhà ở cạnh Đài, lại đúng đêm trực nên đã một mình "tử thủ", sau thêm tay phóng viên AP được đám lính Dù, lính chiến xa mở vòng kẽm gai cho vào bên trong phòng tuyến. Gã chuyên viên trẻ đã chuyển hình cho AP, giùm ông bạn già trước cũng nhân viên Bưu Điện nhưng bị An Ninh Quân Đội cho đi nằm ấp một thời gian dài, khi được thả bị Bưu Điện cho về hưu non, do có kẻ tố cáo ông là Việt Cộng nằm vùng ngay từ hồi còn ông Diệm. Sự thực ông bị một đồng nghiệp mưu hại chỉ vì nhất định không vào đảng Cần Lao hay tham gia phong trào Cách Mạng Quốc Gia. Những ngày đầu tháng Tư, AP đề nghị cho cả gia đình ông đi Mỹ, nhưng ông từ chối.


Xử VC
Tôi sẽ không bao giờ gột nổi thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan trong bức hình nổi tiếng của Eddie Adams ra khỏi trí nhớ….

PTH
The stories surrounding the victim in Eddie Adams' execution photo differed. Lt. Colonel Loan had said that the man had killed many South Vietnamese and even Americans. Vietnamese photographers said that he was a traitor, working for both sides - the Vietcong and the South Vietnamese police. Others said he was a small-time Vietcong who had put on a fresh shirt hoping to slip away.
Thirty-two years later, I met his widow, who still lived in their home in a southern Saigon suburb and mourned him. In a corner of the living room, behind plastic flowers, was a heavily retouched photograph of Nguyen Van Lam, who, as a Viet Cong, had the "secret name" (alias) Bay Lap. Yes, he had been a member of the National Liberation Front, the Vietcong. He just disappeared shortly before the Tet Offensive, and never came back.
Eddie Adams' photograph made him a martyr, but, no, she does not have and does not want to see the photograph of her husband's death. She will mourn Nguyen Van Lam until his body is found, she said in 2000, when the Vietnam government celebrated the 25th anniversary of the end of the war. 
The Saigon Execution
October 2004
by Horst Faas
 
Câu chuyện về anh VC bị làm thịt trong bức hình của Eddie xem ra cũng nhiêu khê: Tướng Loan biểu, hắn giết nhiều người Miền Nam, và cả Mẽo nữa. Đám nhiếp ảnh viên Mít nói, hắn là 1 tên phản bội, hai mang, vừa làm cho VC, vừa làm cho Cảnh Sát Quốc Gia. Những người khác thì nói, anh ta là VC, thứ tép riu, vừa mặc 1 cái áo sơ mi ca rô mới tinh, tính lặn…
32 năm sau tôi gặp bà vợ góa của anh, vẫn sống trong căn nhà ngoại ô phía Nam Sài Gòn, và tưởng nhớ chồng. Tại một góc phòng khách, đằng sau mớ hoa ni lông, là bức hình của Nguyễn Văn Lắm, một người, bởi vì là VC nên cũng có nick [như Sáu Dân, như Ba Dzũng, thí dụ], và bí danh của anh là Bẩy Lốp. Đúng, anh ta là thành viên của MTGP, tức VC, và chỉ mới biến mất khỏi gia đình trước Cú Mậu Thân, và chẳng hề trở về.
Bức hình của Eddie làm anh ta trở thành kẻ tuẫn đạo, nhưng không, không, bà vợ chẳng có, và chẳng hề muốn có, bức hình anh bị Loan xử. Bả sẽ tưởng nhớ chồng cho tới khi xác của chồng được tìm thấy, bà thố lộ như thế, vào năm 2000, khi VC ăn mừng 25 ăn cướp Miền Nam.
[Bản dịch không đúng theo bản tiếng Anh, có tí lệch pha, sorry]
Ui chao, đọc, sao lại nhớ đến ông già Gấu. Cũng biến mất đúng dịp Tết 1945, đầu Cách Mạng VC, và cũng chẳng bao giờ trở về!

Horst Faas, nhiếp ảnh viên, đã từng là trưởng phòng hình ảnh AP, Sài Gòn, nay đã về hưu, nhớ lại cái ngày mà ông nhìn thấy bức hình được giải thưởng Pulitzer của Eddie Adams, nhiếp ảnh viên AP, chụp cảnh hành quyết 1 tay VC vào năm 1968
TheDigitalJournalist
London, Sept. 19, 2004 –
Biên tập phim có thể là 1 công việc buồn nản, nhưng vào cái ngày cách đây 36 năm –ngày thứ nhì của những cuộc tấn công của VC vào những khu trung tâm đông đúc của những thành phố Miền Nam VN – tôi cảm thấy mình trúng lô độc đắc.
Theo dõi thật nhanh những thước phim của Eddie Adams trên cái máy Nikon của tôi, tôi thấy điều mà tôi chưa từng nhìn thấy, cái "giây phút đông lạnh" của 1 sự kiện mà tôi ngửi ra liền, đây rồi, cái giây phút trở thành “cái biểu tượng, cái đại diện, cái minh chứng, cái bằng chứng…” cho sự tàn bạo của cuộc chiến Việt Nam.
Cả 12, hoặc 14 tấm hình còn ở dạng âm bản, xoáy vào chỉ một tấm hình, chụp giây phút tới đỉnh của khoảnh khắc của cái chết của tên VC, đã đưa nhiếp ảnh gia, người chụp hình, người “ăn linh hồn” [chữ của Rushdie], Eddie Adams, vào vinh quang đời đời.
Bức hình chụp cuộc hành quyết 1 tên VC dưới đích tay Tướng Nguyễn Ngọc Loan, chỉ huy trưởng lực lượng Cảnh Sát Miền Nam, trưa ngày 1 Tháng Hai 1968, đã vượt quá lịch sử Cuộc Chiến Đông Dương – nó đứng riêng ra, vượt hẳn lên trên, vào những ngày này, như là đỉnh cao chói lọi của sự tàn bạo của thế kỷ vừa qua của chúng ta.
*
To War with Eddie Adams
October 2004
by Peter Arnett
Outside the AP and NBC offices near Lam Son Square, Vo Huynh and Ron Nessen of NBC, Eddie Adams, Peter Arnett and two Vietnamese soldiers that NBC was using to guide them around the city. Taken early in the Tet offensive a day or so before Eddie took the execution shot.
Công trường Lam Sơn. Hình chụp 1 ngày, c
ỡ đó, trước khi xy ra cú Xử VC
Có thể nói, một trong những bức hình Polaroid đầu tiên ở Sài Gòn, là bức Forst Faas chụp thằng cu Tuấn, con trai đầu của GCC, khi ông từ trên văn phòng AP, ở phía bên trên Passage Eden đi xuống, tới vườn hoa trước Tòa Đô Chính, trước Rạp Rex, thấy bố con Gấu đứng trên bãi cỏ, như thử máy, ông bèn giơ nó về thằng phía thằng bé, bấm 1 phát, chỉ chừng  một, hai phút sau, ông đưa tấm hình. Cu Tuấn cũng là 1 trong những con nít đầu tiên được chơi đồ chơi chạy bằng pin, do đám phóng viên đi chơi Hồng Kông mua về.
Sau Gấu lộn tấm hình này với tấm  - khi Gấu ở Trung Tâm Phục Hồi Nhân Phẩm, Bình Triệu, sắp sửa đi nông trường Đỗ Hòa, bà cụ vô thăm, đưa - chụp thằng con trai đứng trước Nhà Thờ Đức Bà, trước khi vượt biên - và ghé tai nói nhỏ, nó đi thế chỗ của mày, thoát rồi!
Bà cụ Gấu, mặt lúc đó rất là mừng, nhưng mà là mừng hụt. Chỉ ít lâu sau thì được tin Anh Cu Tuấn được đưa vô Chí Hoà. Gấu Cái lo thăm nuôi con, quên béng Gấu Đực.
Vả chăng, cũng chẳng biết VC tống đi cải tạo ở đâu, cho đến khi 1 thằng nhóc ở trong Trại trốn thoát, ghé nhà cho biết tin. Gấu Cái đi thăm, trong số đồ thăm nuôi, có cái bị cói đựng gạo, trong giấu mấy trăm bạc.
Nhờ mấy trăm bạc, Gấu mua chức Y Tế Đội, thoát kiếp ngày ngày đổ mồ hôi, biến sỏi đá thành cơm.
Nhờ cái bị gạo, bằng cói, dùng làm bẫy, bắt chuột, lần đầu tiên Gấu được thưởng thức món ăn đặc sản số 1 của đồng bằng sông Cửu Long.
Trong bữa đại tiệc thịt chuột, bữa sáng chủ nhật đó, lần đầu tiên GCC được nghe bản nhạc Ngày Mai Đi Nhận Xác Chồng.

Những biến động liên tiếp như trên, chỉ về già, thì GCC mới nhận ra, chúng có tính "nhân quả", chứ không phải liên tưởng, hay ẩn dụ.
Để cho GCC được thưởng thức món thịt chuột, thì phải chờ cái bị đựng gạo, chờ mấy trăm bạc giấu trong đó. Nhưng nếu không gặp cái tay TNXP đã từng đọc Gấu Dịch Giả, dịch Cronin, thì chắc chắn mất mẹ mấy trăm bạc.
Nhưng để có Gấu Dịch Giả, thì là nhờ Nguyễn Mai, giới thiệu Gấu với ông Nhàn, chủ nhà xb Vàng Son.
Để được NM giới thiệu, thì là nhờ cái ơn đăng bài viết của anh, trên trang VHNT nhật báo Tiền Tuyến.
Không chỉ đăng, mà hầu như viết lại toàn thể bài viết, như 1 tên thư ký tòa soạn, và đây là công việc của người đó, điều mà đám Bắc Kít, như Sến Cô Nương, gọi là “hiệu đính”, và tên thằng/con hiệu đính thì để đè lên trên tên người dịch!
Khốn kiếp thật!
Trong giới giang hồ Nam Kít, cũng có lưu truyền từ "hiệu đính", nhưng hách hơn nhiều, lịch sự hơn nhiều. Thí dụ, một thằng đàn em mến phục thằng đàn anh, về tài, về khả năng, về ngoại ngữ, về tính tình, về tư cách, nhân cách… bèn kính cẩn đưa bản thảo cho đàn anh, và xin phép, thưa anh, anh hiệu đính giùm em.
Và chỉ khi đó, thằng đàn anh mới được phép để tên mình vô bài viết!
Hiểu chưa?
Đâu có phải sửa một, hai chỗ dịch sai, nhờ rành ngoại ngữ, rồi đề tên vô, thêm chữ “hiệu đính”!
Chuyện hiển nhiên đang xẩy ra, cái tay Hà Súc Sinh chắc chắn không thể nào dịch hay hơn Nhị Linh, vì muốn dịch hay hơn, là phải dịch chuyên, phải tạo cho mình một văn phong, độc giả đọc 1 phát là biết ngay tên người dịch. Đâu có phải mang kính hiển vi ra, rồi soi, rồi chỉ ra những chỗ dịch sai, rồi la làng, làm công việc nhục nhã của 1 tên cớm. Làm như thế, là lộ ra tâm địa đốn mạt, bởi vì chẳng có ai mất công như vậy, điều này cho thấy, đấng này chắc là thù NL hơn cả bạn quí của Gấu thù Gấu!
Cả một lũ bây giờ chắc là đang hả hê vì đập bể nồi cơm nhà NL.
Chán thật.
Lại phò tên nhóc VC rồi!
Hà, hà!
Trong đời GCC, dịch dọt cũng nhiều, nhưng nếu biểu giữ lại cuốn gì, nếu phải thẩy hết vô lửa thì chỉ có cuốn Istanbul. Một vị độc giả đọc nó, gửi mail khen, đọc thấy nhớ Sài Gòn và những ngày xưa kinh khủng. Một vị khác, dịch mướt lắm, và than, bao giờ thì Việt Nam có 1 tác phẩm như vầy… Những nhận xét tựu chung là muốn nói cùng 1 điều, bản dịch của GCC được quá, đạt được cái điều, giả như 1 độc giả Thổ Nhĩ Kỳ đọc Istanbul bằng tiếng của họ, thì "cẩm", comme, như 1 độc giả Việt đọc Istanbul, bản tiếng Mít, do GCC dịch!
Khi dịch, Gấu nhớ Sài Gòn, nhớ BHD, nhớ những ngày có em, chưa bị em đá, có Sài Gòn...  đến muốn… khóc, và có thể nhờ vậy mà bản dịch tới.... chỉ?
Thành thử bạn có giỏi ngoại ngữ cách mấy, mà không phải là dịch giả, không mê văn chương, thì chưa chắc dịch hay.
Cái tay HTL này quả đúng như thế, ông ta làm nghề thầy cò, làm nghề cớm, thì được.
Khác CVD. Anh có thể dịch sai, nhưng bắt buộc thôi.
Bản thân GCC, mỗi lần tính dịch cuốn nào, là phải cố tậu cho được cả hai, bản chính, và bản dịch, qua tiếng Anh, hay ngược lại.
Những tác phẩm của bậc thầy, sở dĩ những dịch giả không dám bập vô ngay, là cũng chờ cho nó chín nẫu, toả mùi rộng ra, rồi mới dám đụng vô.
Tây mũi lõ, đến bây giờ mới có bản dịch Inner Workings, của Coetzee, thí dụ.
Bạn CVD này, giá mà chờ thêm ít lâu, có thêm bản tiếng Anh, của Bản Đồ, rồi hãy dịch, hãy vẽ, [Không biết bạn có hiểu “vẽ bản đồ” nghĩa là gì không], thì khoẻ hơn nhiều.
Mà thôi, để ý làm đéo gì, nghỉ ngơi ít lâu, đọc tiếp, viết tiếp, dịch tiếp. Nó không nhã thì mình… bất nhã [nam] vậy: Kiếm 1 nhà xb khác.
Dễ ợt!
Hà, hà!
Bị VC xử
Tôi sẽ không bao giờ gột nổi thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan trong bức hình nổi tiếng của Eddie Adams ra khỏi trí nhớ….
PTH
*

gau
The New York Times
April 19, 2011, 5:00 am
Tình cờ thấy bài trên, đã được Blog Ba Sàm dịch.
Post lại ở đây, và nhớ ra là bài viết của Faas cũng chỉ được dịch có một nửa!
GCC đang tính chơi cú chót, thật là bảnh, trước khi đi xa, - cái gì gì, "Bản chúc thư trên ngọn đỉnh trời", [bắt chước ông số 2], thuổng cái tít của Mai Thảo: Dịch những bài viết, truyện ngắn có liên quan tới cuộc chiến Mít, dưới mắt của Gấu Nhà Văn, còn là thằng thợ máy Bưu Điện, ngồi ở “Mắt Bão”, tức ngọn đỉnh trời, đỉnh cồn, tầng lầu chót, building số 5 Phan Đình Phùng, kế ngay bên Đài Phát Thanh Sài Gòn, vừa đọc sách, vừa viết văn, vừa gửi hình cho hãng tin Mẽo, UPI, đi toàn thế giới.
Bạn nào rảnh, giỏi tiếng Anh, làm ơn ới 1 tiếng qua email, nhe!
Trân trọng
NQT 
Cái hình GCC ngồi gửi hình cho UPI, tay trái chưa cử động OK, vì mìn VC mà chẳng bảnh sao?
*


Shell-shocked US marine, Hue, Vietnam, February 1968.
Photograph: Don McCullin
Don McCullin's most celebrated image is his portrait of a dazed American soldier, entitled Shellshocked US Marine, Hue, Vietnam. It was taken during the battle for the city of Hue in 1968 and, in its stillness and quiet intensity, says as much about the effects of war on the individual psyche as many of McCullin's more graphic depictions of conflict and carnage. The eyes that stare out beneath the grimy helmet are not staring at the camera lens, but beyond it, into nowhere.
Surprisingly, when I ask McCullin about the photograph, which features in this retrospective of his reportage in Manchester, he grimaces. "It kind of gets on my nerves now," he says, "because it has appeared everywhere. It's like the Eddie Adams shot of the execution of a Vietnamese prisoner."
Lính Mẽo kinh hồn bạt vía vì pháo VC.
Hai con mắt thất thần, nhìn xuyên qua ống kính, tới hư vô!
Bức hình trở thành “thương hiệu” của McCullin. Nhưng khi nhắc tới, ông nhăn mặt: Nó làm tôi đau đầu. Bởi vì nó xuất hiện ở khắp mọi nơi. Chẳng khác chi bức hình xử VC của Eddie Adams. Những dòng chữ viết tay trong nhật ký cho thấy Eddie đã thừa nhận ông rất muốn được giải Pulitzer cho bức ảnh ông chụp đệ nhất phu nhân Jacqueline Kennedy đang giơ tay đón lấy lá cờ Mỹ được gấp lại mà người ta trao cho bà tại lễ tang Tổng thống John F. Kennedy vào tháng 11 năm 1963.
Source
Surprisingly, when I ask McCullin about the photograph, which features in this retrospective of his reportage in Manchester, he grimaces. "It kind of gets on my nerves now," he says, "because it has appeared everywhere. It's like the Eddie Adams shot of the execution of a Vietnamese prisoner."
Source
Hình Eddie Adams chụp tướng Loan khử VC, và hình MC Culllin chụp anh GI chết sững vì pháo VC, hai cái hình bổ túc cho nhau.
Cả hai nói lên nhận xét của Rushdie:
There is something predatory about all photography. The portrait is the portraitist's food. In a real-life incident I fictionalized in Midnight's Children, my grandmother once brained an acquaintance with his own camera for daring to point it at her, because she believed that if he could capture some part of her essence in his box, then she would necessarily be deprived of it. What the photographer gained, the subject lost; cameras, like fear, ate the soul.
Source
Có cái gọi là ăn thịt sống, làm thịt sống, ăn tươi nuốt sống con mồi, trong chụp hình. Bức hình là thức ăn của người chụp hình. Bà tôi đã có lần cầm cái máy chụp hình của chính nạn nhân, để đập bể đầu anh này, một gã quen biết, vì dám đưa cái máy về phía bà, bởi vì bà tin rằng, nếu anh ta có thể xén một phần nào của cái tinh túy ở nơi bà, và đưa vô cái hộp đen, thì bà sẽ mất đi cái phần đó. Cái mà bức hình có, thì người bị chụp, mất; máy chụp hình, giống như sự sợ hãi, "ăn" linh hồn.

*
C. Simic
*
To catch a death actually happening and embalm it for all time is something only cameras can do, and pictures taken by photographers out in the field of the moment of (or just before) death are among the most celebrated and often reproduced of war photographs. There can be no suspicion about the authenticity of what is being shown in the picture taken by Eddie Adams in February I968 of the chief of the South Vietnamese national police, Brigadier General Nguyen Ngoc Loan, shooting a Vietcong suspect in a street in Saigon. Nevertheless, it was staged-by General Loan, who had led the prisoner, hands tied behind his back, out to the street where journalists had gathered; he would not have carried out the summary execution there had they not been available to witness it. Positioned beside his prisoner so that his profile and the prisoner's face were visible to the cameras behind him, Loan aimed point-blank. Adams's picture shows the moment the bullet has been fired; the dead man, grimacing, has not started to fall. As for the viewer, this viewer, even many years after the picture was taken ... well, one can gaze at these faces for a long time and not come to the end of the mystery, and the indecency, of such co-spectatorship.
Susan Sontag 
Eddie Adams ân hận, ông đã giết Loan vì bức hình, như Loan giết VC bằng viên đạn.
Không hẳn như vậy, vì Loan không thể nào giết tên VC nếu không có
"co-spectatorship", đúng như Susan Sontag viết.
Phải có màn trình diễn. VC bị trói tay dẫn ra sàn lịch sử, giữa đường phố Sài Gòn, báo chí quốc tế vây quanh: Loan sẽ không bắn tên VC nếu không có màn trình diễn, không có công chúng chứng kiến.
Đây là sự rất ư khác biệt, giữa VC và Quốc Gia, thì cứ gọi đại như vậy. Cả cuộc chiến, “nhân loại” chỉ được chứng kiến, độc nhất chỉ 1 tội ác của VC, như GCC đã từng có lần chỉ ra, là bức hình du kích chặt đầu 1 ông xã trưởng rồi để cái đầu tên cái bụng xác chết, làm đồ chặn bản án của Cách Mạng, đăng tên bìa 1 số báo Time (1)
(1)
Nguyễn Quốc Trụ
Thư góp ý cùng độc giả Nguyễn Việt Kiều [talawas]

Vụ da cam đang nóng, nóng dây chuyền tới những vụ khác, như thảm sát Mậu Thân, mà những tài liệu từ một diễn đàn trên lưới cho thấy, không phải VC mà là CH [Cộng Hoà] gây nên. Rồi ngày nào, là vụ pháo kích vô một trường học ở Cai Lậy, cũng pháo CH, không phải hoả tiễn VC.
Nếu có chăng, là độc nhất một tấm hình, chụp một ông xã trưởng bị VC chặt đầu, rồi dùng chính cái sọ dừa, dằn bản án lên bụng tử thi, trên bìa tờ Time của Mẽo ngày nào, mà độc nhất Gấu tui còn nhớ.
Ngoài ra là… chấm hết!
Cả cuộc chiến, VC không gây một tội ác nào khác. Nếu có, là phải đợi tới sau 1975.
Chúng ta tự hỏi, liệu sau này, lịch sử sẽ phải giải thích như thế nào, về trường hợp quái dị trên đây?
Cả một dân tộc chạy ra biển cả để trốn VC, mà VC thì tốt như thế, không hề gây ra tới… “hai” tội ác.
Để giải thích trường hợp quái dị trên đây, Gấu tui đành mượn một câu, nhà văn Đức Sebald trích dẫn, trong cuốn Về lịch sử tự nhiên của huỷ diệt (On The Natural History Of Destruction) của ông: 
Cái mánh loại trừ là bản năng tự vệ của mọi chuyên viên
The trick of elimination is every expert’s defensive reflex
(Stanislaw Lem: Imaginary Magnitude
Nói rõ hơn, mấy ông VC rất rành về chuyện chùi mép - nghĩa là loại trừ mọi rủi ro, bị phanh phui, bị bật mí - này.
Chỉ tội ông tướng Loan, nghe nói, đã từng mời báo chí Mẽo tới chứng kiến ông xử một anh VC ngay tại trận tiền, những ngày Mậu Thân. 
Độc giả Tin Văn [tanvien.net] đã biết về Sebald, qua bài tưởng niệm ông, khi ông qua đời sau một vụ đụng xe. Cuốn Lịch sử tự nhiên về huỷ diệt, có, cũng là do một sự ngạc nhiên quái dị liên quan tới Đồng Minh uýnh nhau với Nazi: Trong thời Đệ Nhị Chiến, 131 thành phố và đô thị là mục tiêu ăn bom của Đồng Minh, nhiều nơi biến thành bình địa. Sáu trăm ngàn thường dân bị chết, gấp đôi con số thương vong của Mẽo. Bẩy triệu rưởi thường dân Đức không còn nhà ở. Sebald ngạc nhiên tự hỏi, tại làm sao mà lịch sử lại vờ đi một sự kiện như thế, nhất là ở nơi ký ức văn hoá của chính nước Đức? 
Trong những lời ca ngợi cuốn sách lạ kỳ của ông, có:
Hầu hết mấy ông nhà văn, ngay cả thứ ngon cơm, viết cái điều có thể viết... Thứ quá sá ngon cơm, nghĩa là thứ đại hảo hạng, viết cái không thể viết... Tôi nghĩ đến nữ thi sĩ Nga, Akhmatova, và nhà văn Ý gốc Do Thái, Primo Lévi. Nay có thêm W.G. Sebald.
(Nữu Ước Thời Báo) 
Bí mật của nỗi ngạc nhiên đến phải cầm viết viết, và lên tiếng, của Sebald, là, ông tự thấy mình cổ lỗ sĩ, khi chọn cho mình thứ tiếng nói của lương tâm mà hầu như chẳng còn ai nhớ. Đó là thứ lương tâm của một người nào đó, và người này nhớ đến sự bất công, và nói thay cho những người không còn có thể nói được.
(Điểm Sách Nữu Ước) 
Trong bài viết Không chiến và văn chương (Air War and Literature) ông giải thích về cái sự im hơi bặt tiếng, của hồi ức văn hoá Đức: Họ coi đây là một điều cấm kỵ, một vết thương, vết nhục ở trong gia đình, [a kind of taboo like a shameful family secret].
Người Việt thường tự hào về một Điện Biên Phủ trên không. Chưa thấy ai nói tới cái tủi nhục như là niềm bí ẩn trong gia đình, về con số thương vong, thí dụ như trong những ngày Mậu Thân, chỉ ở Sài Gòn không thôi, bởi những trái hoả tiễn của VC?

Ocean Vuong
The Photo
After the infamous 1968 photograph of a Viet Cong officer executed by South Vietnam's national police chief.
What hurts the most
is not how death
is made permanent
by the cameras flash
the irony of sunlight
on gunmetal
but the hand gripping the pistol
is a yellow hand,
and the face squinting
behind the barrel
a yellow face.
Like all photographs this one fails
to reveal the picture.
Like where the bullet
entered his skull
the phantom of a rose
leapt into light, or how
after smoke cleared
from behind the fool
with blood on his cheek
and the dead dog by his feet
a white man
was lighting a cigarette.
ASIA LITERARY REVIEW
SUMMER 2010
*

*
Điều làm đau thật là khủng
Thì không phải như thế nào
Cái chết trở thành chuyện thường ngày ở huyện,
Chuyện cơm bữa,
Chuyện thường hằng,
Nhờ cái ánh chớp của máy camera,
Cái tiếu lâm của ánh mặt trời
Trên thép súng,
Nhưng mà là, cái bàn tay nắm chặt khẩu súng
Là của 1 tên da vàng mũi tẹt
Và cái bộ mặt liếc xéo
Đằng sau nòng súng
Là bộ mặt của 1 tên da vàng mũi tẹt.
Như tất cả những tấm hình
Tấm này thì cũng thất bại
Không nói lên được cái chó gì cả.
Thí dụ,
Khi viên đạn chui vô sọ anh ta
Thì một bóng ma của một bông hồng nở ra
Hay
Làm sao mà lại xẩy ra cái cảnh, sau khi khói thuốc súng tan đi
Ở đằng sau tên khùng với máu ở trên má
Và một con chó chết ở dưới chân
Một tên da trắng mũi lõ
Bật quẹt hút thuốc lá.
Vietcong Execution, Saigon, 1968
Photo by Eddie Adams
Note: Bài này tháng nào cũng "top", theo server.
Bài viết của Horst Faas, Trưởng phòng hình ảnh AP về vụ Tướng Loan xử bắn VC trên đường phố Sài Gòn.
Gấu post, và quên dịch ra tiếng Việt, bữa nay đọc, hóa ra ông còn viết về Gấu nữa, đúng hơn, về công việc gửi hình của Gấu, khi làm cho UPI.
Ông còn giải ra 1 “nghi án”, về người cứu Loan, khi bị VC hăm làm thịt, sau khi xử Bẩy Lốp. Ông bị 1 tay VC chuyên bắn sẻ, bắn què cẳng, và tay này tính "kết liễu" Loan thì ông được 1 tay ký giả người Úc, Pat Burgess, cõng, cứu thoát.
Gấu khi còn làm trên Đài VTD, có nghe 1 tay ký giả Pháp, làm cho AFP, nói với Gấu, chính anh ta cứu Loan.
Hoá ra không phải.
Faas viết, vào những ngày đó, gửi 1 tấm hình là mất 20 phút, và thường phải lập lại [in those days it took 20 minutes to transmit a single photo, which often had to be repeated].
Chính xác là 15 phút. Và thường phải lập lại, nếu thời tiết xấu, vì gửi bằng phương pháp vô tuyến điện.
So với bây giờ, chỉ cần giơ cái điện thoại, bấm 1 phát, là xong, không phải 1 pose, mà cả 1 “You Tube”!
*


Gấu đang gửi Radiophoto cho UPI.
Bên cạnh là ông Hưng, AP Radiophoto operator.
Đài Liên Lạc VTĐ thoại quốc tế, số 5 Phan Đình Phùng, kế bên Đài Phát Thanh Sài Gòn.
Bức hình trên sau 1975 đã được gửi tới văn phòng ODP tại Bangkok, để xin đi Huê Kỳ, theo diện nhân viên Mẽo.
Hình chụp thời gian viết “Cõi Khác”:
Đau khổ nhất là những ngày cô bạn đi lấy chồng. Vẫn những ngày tháng ngây ngô bên mớ máy móc, nghe tiếng người nói xôn xao từ những thành phố xa lạ phía bên ngoài địa ngục, qua đường dây điện thoại viễn liên, mơ màng tưởng tượng chiến tranh rồi sẽ qua đi, cô bạn rồi sẽ hạnh phúc, hạnh phúc... Hết còn nỗi ngây thơ tưởng mình ở trên cao, trên tận đỉnh cồn, thấy hết, hiểu hết. Vẫn những đêm dài điên cuồng đuổi theo bóng mình sợ hãi trốn sâu dưới đáy địa ngục, trong những hang cùng ngõ hẻm thành phố, chạy hoài, chạy hoài, không còn nơi để ghé, không còn chỗ để ngừng... Chỉ mong gặp lại những hồn ma quen, những gã phóng viên người Nhật, người Mỹ, hai gã chuyên viên Phi Luật Tân, để hỏi coi họ có còn luyến tiếc đất nước này hay không, chỉ muốn la lớn tôi yêu em, tôi yêu em, cho cả thế giới, cả loài người đều nghe...
Cho người chết gật đầu thông cảm.
Nhìn tấm hình, Gấu nhớ ra là, khi đó, cái tay trái còn chưa sử dụng OK. Như vậy là chụp sau cú ăn mìn VC ở Mỹ Cảnh, 1965
Bài viết của Faas, Gấu thấy trên trang báo điện tử của Dirck Halstead, TheDigitalJournalist, Sếp UPI đầu tiên của GCC.
Cái sự có địa chỉ của Me-xừ Dirck này thì cũng thú vô cùng, GCC hình như cũng đã nói rồi.
Mười năm làm cho UPI là 1 thời gian dài, lại vào những năm cuộc chiến không còn hứa hẹn mà ngày ngày bầy ra những điều khủng khiếp, bây giờ đi 1 đường hồi tưởng thì cũng "ấn tượng" lắm nhe!
Khi Gấu làm cho UPI, ngoài AP ra, chưa có hãng tin nào có văn phòng hình ảnh. GCC chưa có sếp. Hãng có hình, cho người mang lên Đài, là Gấu bèn gửi, cuối tháng xuống hãng lấy tiền. Chừng đâu một, hai tháng sau đó, Dirck mới qua Sài Gòn.
Gấu có cái job UPI là nhờ Nguyễn Thành Tài, một nhiếp ảnh viên của UPI.
Anh thấy AP có ông Hưng, bèn giới thiệu Gấu với UPI. Mà Gấu hồi đó, quá tệ, cũng chẳng biết ám ơn anh gì cả.
Không biết thật. Không biết cả chuyện anh giới thiệu nữa. Anh chẳng thèm nói. Nhờ chị Linh, nữ điện thoại viên mạch Paris cho Gấu hay mà cũng mãi sau này.
Khuynh hướng lúc đó là mướn nhân viên Bưu Điện, vì máy móc cũng để ở Bưu Điện, nhân viên điều hành thì cũng họ, như vậy dễ dàng, tiện lợi cho hãng. Ông Hưng cũng là dân Bưu Điện, bên Bưu Vụ, không phải VTD, nhưng bị Bưu Điện cho về vườn, sau khi ông bị an ninh bắt, vì có người tố là VC nằm vùng.
Vì là dân Bưu Vụ, cho nên ông thực sự không rành việc gửi hình. Thường ông để mức tín hiệu tối đa, cho chắc ăn, nên hỏng cẳng, bởi là vì tín hiệu tối đa, thì nhiễu, noise, cũng tối đa theo. Phải dân VTD như GCC thì mới biết điều chỉnh, sao cho tín hiệu tối đa, mà nhiễu tối thiểu. Vì hình UPI luôn luôn đẹp hơn hình AP khi xuất hiện trên mặt báo chí quốc tế, nên lúc đầu Faas nghĩ thằng "chuyên viên trẻ" chơi xấu. "Jeune Technicien" là nick ông gọi Gấu. Ông Hưng và sếp nói chuyện với nhau bằng tiếng Tây, vì ông Hưng không biết tiếng Anh. Faas bèn kêu 1 tay chuyên viên từ Tokyo qua, lên Đài ăn ngủ với Gấu cả hơn 1 tháng, cỡ đó, để chỉnh máy, và đồng thời căn chừng Gấu. Nhưng cái tay Isawas, -Gấu còn nhớ tên - hóa ra lại khoái Gấu quá, nhất là cái khoản nói tiếng Tây, đọc sách Tây, và đọc Faulkner, tếu thế. Anh là độc giả đầu tiên truyện ngắn Lan Hương, do Gấu dịch qua tiếng Anh, vừa dịch bằng miệng, vừa dùng tay để diễn tả thêm. Phục ra mặt!
Khi về Tokyo tiếc nhớ hùi hụi những ngày ở Sài Gòn!
Ra hải ngoại, Gấu mới hỡi ơi về cái chuyện Cô Tú là nhân viên AP.
Gấu đến AP hoài, mà không hề để ý đến Cô Tú.
Tiếc hùi hụi!
Hình như để bù trù cho cái sự “ngu ngơ mù lòa” [Bạn phải đọc Kim Dung thì mới “cảm” cái ý này, Kiều Phong chỉ vờ không nhìn Đại Ma Nữ mà biến thành thân tàn ma dại]: Cô Tú là nhà thơ Mít đầu tiên ở hải ngoại GCC được đọc, và bèn đi 1 đường "vinh danh": người tình của Cô là tiếng Việt, và đây cũng là luật bù trừ với nhà thơ.
Vì lời vinh danh Cô Tú mà GCC bị ông chủ báo HL "cà khịa", thơ “luân lý giáo khoa thư” mà cũng khen um lên như thế, không sợ mất tiếng nhà phê bình, tên "sa đích văn nghệ" NQT ư?
Hà, hà!
Cái mail của Dirck, lần gặp lại trên net.
From:
Date: Thursday, July 21, 2005 11:36:18 PM
To: Nguyen_Quoc_Tru
Subject: Re:
It's wonderful to hear from you Tru. How are you?
We missed you at the reunion in Saigon in May.
Tiibute to Châu Văn Nam
Gide, khi viết về Dos, đưa ra câu khủng: Tác phẩm lớn có sự đóng góp của Quỉ.
GCC chôm câu này, phán về "Cuộc Tình Trong Ngục Thất", của Nguyễn Thị Hoàng, có sự đóng góp của con quỉ chiến tranh trong câu chuyện 1 em Mít lặn lội xuống địa ngục cứu chồng.
V/v Luật bù trù. Có lẽ phải phán như vầy: Cũng sống sót cuộc chiến, nhưng GCC bị Cái Ác BK cắn trúng, còn Cô Tú thì lại được ân sủng:
"Ba mươi năm ở Mỹ làm được dăm bài thơ, viết được vài truyện ngắn. Lập gia đình vốn liếng được ba đứa con (2 trai, 1 gái: các cháu 22, 20, 19), một căn nhà để ở.... lúc nào tôi cũng nghĩ tôi là người giầu có lắm.... trong túi luôn có một bài thơ đang làm dở. Thấy Trời rộng lượng với mình quá. Mấy chục năm trước Trời có lấy đi nhà cửa người thân. Bây giờ Trời lại đền bù. Còn quê hương thì lúc nào cũng thấy ở trong tim, chắc khó mà mất được..."




















Comments

Popular posts from this blog

Hoàng Hạc Lâu

TDT

Bi Khúc