Thơ Mỗi Ngày
Note: Nhân "em" ["not my word, but hers"! Hà, hà! Take care. NQT] NT đang bị đánh tơi bời vì Mở Miệng, GCC lục Tin Văn ra mấy mẩu dưới đây (1)
Lý do tại sao, xin đọc lời giải thích dưới đây, của Hannah Arendt. Thành thực chia buồn cùng Mở Miệng, và Thơ. Tin Văn
Thực sự, đây là một tin vui cho nhóm MM. Và cho Goethe. Với nhà thơ đại diện cho nước Đức tại thủ đô bốn ngàn năm văn hiến, nếu không có sự can thiệp kịp thời của nhà nước Việt Nam, suýt tí nữa, ông đã bị "bôi bẩn" (1) rồi!
(1): Chữ trong bài viết của BBC: "Nhưng cũng có nhiều ý kiến xem đây là một sự phản thơ, thậm chí bôi bẩn văn chương."
NQT
Tại Sao Không Thơ?
Nếu trí nhớ không phản bội Gấu, nhà thơ Brodsky có lần ví von, hồi ức chính là cái đuôi mà con người đã mất đi, trong tiến trình tiến hoá của nó. (1)
Ngày xưa, nó đã từng là một con vật có đuôi.
Nhưng cái đuôi mà Thế Giang nói tới, trong Thằng Người Có Đuôi, không giống cái đuôi mà nhà thơ Nga ví von. Nó là ám ảnh của một chế độ, ăn sâu vào tiềm thức một con người, và nhiều khi, cho dù đã thoát ra, hành động của họ, tưởng là hoàn toàn tự do, nhưng không phải vậy. Chính vẫn do cái đuôi quyết định.
Gấu đã từng gặp một trường hợp như vậy.
Trong một bài viết, ngắn, khi nghe tin Tố Hữu mất, khi được đăng, đọc lại, Gấu thấy mất "một" chữ.
Ngạc nhiên quá, hỏi lại, thì ra, người biên tập đã bỏ đi hồi nào, chính người đó cũng ngạc nhiên tự hỏi, tại sao một tình trạng "vô thức" như thế lại xẩy ra?
[Note: Sự thực là, GCC đọc, thấy bị thiến mất chữ "tệ", tức điên lên được, bèn mail hỏi SCN. Em xin lỗi, và cho biết, cái tay, còn trẻ, như PV, lo bài vở cho talawas, tự động thiến, em sơ ý không coi lại!]
Ông ta đúng ra là không nên đứng kế bên lãnh tụ.
Hay "tệ" hơn nữa, đứng kế bên ông Hồ?
Chữ "tệ" đã bị "cái đuôi" tự động bỏ đi.
Thành thử câu cuối trong bài viết kia [
(1) Memory, I think, is a substitude for the tail that we lost for good in the happy process of evolution. Joseph Brodsky: Less Than One
Thơ Mỗi Ngày
Chúc vui, khỏe, và thanh thản trong mùa lễ cuối năm . (1)
Và gởi bài thơ cho GNV :
Đọc giữa hai hàng chữ
Hình như lúc em được tượng hình
Thượng Đế đang ngồi nhìn mông mênh
Lỡ tay đánh vỡ đôi mắt ngọc
Đành nhặt sương đôi hạt rơi quanh
Mắt em từ đó chẳng bao giờ
Nhìn cho thật rõ với người ta
Trần gian bỗng trở thành thi vị
Những hình, những bóng nhẹ nhàng qua
Thuở bé mẹ dắt tay cổ tích
Trong vườn đâu thấy những gai đâm
Đâu thấy sâu nằm trong tơ kén
Chỉ thấy hoa và bướm bâng khuâng
Anh cứ viết mực màu đen mướt
Chữ kẽm gai trên giấy đỏ tươi
Cứ việc nhắc những ngày lạnh buốt
Qua mắt em chỉ thấy mặt trời.
K
Tks. NQT
(1)
Note: Giáng Sinh 2011
Zagajewski
TREATISE ON EMPTINESS
In a bookstore I accidentally ended up at the section on Tao, or
more precisely, by the Treatise on Emptiness.
I rejoiced, since that day I was perfectly empty.
What an unexpected meeting-the patient finds the doctor,
the doctor doesn't speak.
Adam Zagajewski
Luận về Lủng
chính xác hơn, vớ được cuốn Luận về Lủng.
Tôi sướng điên lên, thế là từ này mình hoàn toàn trống rỗng.
Đúng là 1 cuộc gặp gỡ không chờ đợi –
Bịnh nhân kiếm thấy bác sĩ,
Bác sĩ đếch thèm phán cái chó gì cả
Charles Simic
AGAINST WHATEVER IT IS THAT'S
ENCROACHING
Best of all is to be idle,
And especially on a Thursday,
And to sip wine while studying the light:
The way it ages, yellows, turns ashen
And then hesitates forever
On the threshold of the night
That could be bringing the first frost.
It's good to have a woman around just then.
And two is even better.
Let them whisper to each other
And eye you with a smirk.
Let them roll up their sleeves and unbutton their shirts a bit
As this fine old twilight deserves.
And the small schoolboy
Who has come home to a room almost dark
And now watches wide-eyed
The grown-ups raise their glasses to him.
The giddy-headed, red-haired woman
With eyes tightly shut.
As if she were about to cry or sing.
Chống lại bất cứ cái chi đang xâm lấn
Bảnh nhất trong tất cả, là ườn ra, đếch làm cái chó gì
Và đặc biệt là vào bữa Thứ Năm
Nhâm nhi ly rượu chát trong khi ngâm kíu ánh sáng:
Cách mà nó già đi, trở nên vàng, rồi xám tro, và sau đó,
ngần ngừ hoài ở ngưỡng đêm
Điệu này là thể nào cũng có đợt sương mù đầu mùa.
Tốt, là có 1 em quanh quẩn bên Gấu
Hai em thì còn gì bằng.
Để cho họ thì thầm giữa họ mí nhau
Và nhìn Gấu, điệu ơi là điệu!
Hãy để cho hai em cuốn tay áo, buông lơi một, hai cái nút
Như buổi chạng vạng tuyệt vời này xứng đáng được chiêm ngưỡng.
Cậu học trò nhỏ tuổi
Trở về nhà, vô căn phòng hầu như đã tối
Và, trố mắt nhìn
Những kẻ lõi đời nâng ly mời chú
Và người đàn bà tóc đỏ, đầu lảo đảo,
Với cặp mắt nhắm tít,
Như thể em sắp khóc, hoặc, hát.
AN ADDRESS WITH EXCLAMATION POINTS
I accused History of gluttony;
Happiness of anorexia!
O History, cruel and mystical,
You ate Russia as if it were
A pot of white beans cooked with
Sausage, smoked ribs and ham hocks!
O Happiness, whose every miserly second
Is brimming with eternity!
You sat over a dish of vanilla custard
Without ever touching it!
The silent heavens were peeved!
They made the fair skies at sunset
Flash their teeth and burp from time to time,
Till our wedding picture slid off the wall.
The kitchen is closed, the waiters shouted!
No more vineyard snails in garlic butter!
No more ox tripe fried in onions!
We have only tears of happiness left!
Bài diễn văn với những chấm than
Tớ kết tội Lịch sử, tham ăn
Hạnh phúc, chán ăn!
Ôi, Lịch sử, độc ác, và bí ẩn
Mi xực nước Nga, như thể nó là nồi đậu trắng,
Với xúc xích, suờn hun khói, và “ham hocks”!
Ôi hạnh phúc, mỗi thời khắc khốn khổ của nó
Sáng ngời lên với thiên thu, vĩnh viễn!
Mi ngồi lên một dĩa “custa vanilla”
[món sữa trứng va-ni]
Đếch thèm ngó, nói chi sờ thử, nếm thử!
Những thiên đàng yên lặng dằn dỗi
Chúng tạo những bầu trời đẹp vào lúc hoàng hôn
Nhe răng ra, và lâu lâu ợ 1 phát
Cho tới khi hình đám cưới của chúng ta rớt khỏi tường
Nhà bếp đóng cửa, lũ bồi la ỏm tỏi
Hết còn món ốc sên nho trong bơ tỏi!
Hết còn món dạ dày bò trong hành!
Chúng ta chỉ còn những giọt nước mắt hạnh phúc bị bỏ lại
The famous torturer takes a walk
Whom does he see standing there in the snow
A pretty girl in a wedding dress
What are you doing out there all alone in the cold
You're the famous torturer much feared
I beg you to spare my love
Who is in your darkest prison cell
I wish to marry him etc.
I will not give back your bridegroom
He must be tortured tonight
By me personally
You can come along and help him lament his fate
She remained where she was
The night was cold and very long
Down by the slaughterhouse a, dog-like creature howled
Then the snow started to fall again
Charles Simic
Tên tra tấn nổi tiếng làm 1 cú tản bộ
Ai đứng ngoài tuyết kia?
Một cô gái đẹp trong chiếc áo cưới
Làm sao mà đứng giữa trời tuyết một mình cô em?
Ông là tên tra tấn nổi tiếng và ai cũng rất sợ
Tôi năn nỉ ông tha cho người yêu của tôi
Đang nằm trong phòng giam âm u
Tôi mong được kết hôn với anh ta, vân vân và vân vân
Ta sẽ không trả lại chú rể cho cô bé đâu
Tối nay nó sẽ bị tra tấn
Cô có thể tới coi
Và giúp anh ta than thở số phận của mình
Cô gái đứng đó, nơi cô đứng đó
Đêm thì lạnh và thật là dài
Ở bên dưới phố, Phượng Trong Thành Nội,
kế bên căn nhà đồ tể
một con vật giống như 1 con chó sói
tru lên.
Và tuyết lại bắt đầu đổ xuống
So much sweetness-
the city's been anesthetized;
a skinny boy, who barely
takes up space on earth,
and a dog,
and I, a soldier in an unseen war,
and a river I love.
The lindens bloom.
Ngọt quá –
Thành phố lịm đi
Một đứa trẻ gầy gò, vừa mới ló ra với đời
Và một con chó
Và tôi, một tên lính trong 1 cuộc chiến không nhìn thấy
Và 1 con sông mà tôi yêu
Đoan nở rộ
I read almost with envy my contemporaries' verse:
divorces, partings, wrenching separations; anguish, new beginnings, minor deaths;
letters read and burned, burning, reading, fire, culture,
anger and despair-the very stuff of potent poems;
stern verdicts, mocking laughter of the lofty moralists,
then finally the triumph of the all-enduring self.
And for us? No elegies, no sonnets about parting,
a poem's screen won't rise between us,
apt metaphors can't sever us,
the only separation that we don't escape is sleep,
sleep's deep cave, where we descend alone
-and I must keep in mind that the hand
I'm clasping then is made of dreams.
Tôi đọc mà phát thèm thơ những người cùng thời:
Ly dị, bỏ đi, đau đớn mỗi người một ngả
Nhức nhối, khởi đầu mới, chết lãng xẹt;
Thư đọc, và đốt, cháy, đang đọc, lửa, văn hóa
giận dữ và chán chường - bảnh nhất thì cũng chỉ tới cỡ đó, thứ thơ ca mãnh liệt;
những lời tuyên án nghiêm khắc, cái cười chế nhạo của mấy đấng đạo đức kiêu căng
Và sau cùng là sự chiến thắng của cái tôi to tổ bố, vừa dai vừa dài vừa dở như hạch.
Và cho chúng ta ư? Không bi khúc, ai điếu, không trường đình, đoản đình tiễn biệt
Màn hình bài thơ không hiện ra giữa chúng ta
ẩn dụ oách hay không oách chẳng thể phục vụ chúng ta.
Cú chia cách độc nhất mà chúng ta không thể trốn thoát là… ngủ.
Cái hang sâu hoắm của giấc ngủ, nơi chúng ta xuống, một mình -
Và luôn tỉnh táo, ghi vô trong đầu, cái bàn tay
[Ở trong rạp xi nê, bữa trước khi đi trình diện
Trung Tâm Ba Tuyển Mộ Nhập Ngũ, Quang Trung]
Cái bàn tay mà Gấu cầm bữa đó,
thì làm bằng những giấc mộng.
Note: Bài đầu, đúng là của Simic.
Hai bài sau, thua!
Thấy ghi là Trang thơ Giáng Sinh 2011.
NQT
Peter Stitt, trong “Imagination in the Ascendant: Charles Simic's Austerities", in trong Essays on the Poetry, phán: Simic nổi tiếng vì cái trò “chỉ là đồ chơi”, với cái độc ác của con người , Simic is famous for his handling of human cruelty.
Và ông dẫn chứng bằng bài thơ trên, Nan Đề, tạm dịch Rough Outline.
Gấu rất sợ thơ Simic, thời gian đầu đọc ông. Bây giờ thì quen, hoặc bớt sợ rồi!
Bạn đọc bài thơ trên, mà chẳng thấy sợ sao?
Một tay phê bình phán:
Charles Simic là một câu [C.S. is a sentence)
Quả thế thật:
Touching me, you touch
The country that has exiled you
The Wind
Cả bài thơ, chỉ có mỗi một câu.
Gió
Đụng ta, mi đụng
Cái xứ sở đã đầy mi lưu vong
THE DREAM
Is it sweet to have unearthly dreams?
A. Blok
Was mine a prophetic dream or wasn't it?
Among the heavenly stars, Mars grew bright:
And shone with an ominous light, sparkling, scarlet.
I dreamed of your arrival late that night.
You appeared in everything-the Bach chaconne,
And in the roses that bloomed but had no worth,
In the church bells ringing there for no one,
And in the yielding blackness of plowed earth,
And in the fall which approached as if for a kiss,
And suddenly changed its mind and ran away.
Oh, August, how could you bring me news like this
On the anniversary of that awful day?
The kingly gift who knows how one repays?
With whom should I exchange a victor's look?
And so I work as carefully as always,
Writing verses in a burned notebook.
Akhmatova
Giấc mơ
Ngọt ngào chăng, khi có những giấc mơ
không vướng chút bụi trần?
A. Blok
Phải chăng, giấc mơ của GCC có mùi tiên tri,
hay không phải?
Giữa những vừng sao thiên đàng,
Ngôi sao Mars chói lên ánh sáng gở, long lanh, đỏ như máu.
Gấu mơ bạn đến, muộn, trong đêm.
Bạn xuất hiện trong mọi thứ - trong âm nhạc, the Bach chaconne,
Và trong những bông hồng nở rộ, không chút giá trị
Trong tiếng chuông nhà thờ, gióng lên chẳng vì ai
Và trong cái đen thui mềm mại của đất, được cày lên,
Và trong mùa thu lại gần, chờ mong 1 nụ hôn
Nhưng bất thình lình, đổi ý định, và bỏ chạy.
Ôi, Tháng Tám, làm sao mi mang đến cho ta
toàn những tin cà chớn như thế?
Vào ngày SN khủng khiếp của ta?
Món quà tặng của Hoàng Đế, ai mà biết, làm thế nào đáp lại?
Với ai, Gấu trao đổi cái nhìn của kẻ chiến thắng?
Và thế là Gấu bèn cặm cụi, "as always",
như vẫn thường cặm cụi:
Viết những vần thơ vào cuốn sổ tay,
bị đốt cháy.
[Note: Mừng SN/GCC, Tháng Tám tới]
THE GIFT
In a page of Pliny we read
that in all the world no two faces are alike.
A woman gave a blind man
the image of her face,
without a doubt unique.
She chose the photo among many;
rejected all but one and got it right.
The act had meaning for her
as it does for him.
She knew he could not see her gift
and knew it was a present.
An invisible gift is an act of magic.
To give a blind man an image
is to give something so tenuous it can be infinite
something so vague it can be the universe.
The useless hand touches
and does not recognize
the unreachable face.
J. L. Borges: Poems of the Night
Trong một trang của Pliny, chúng ta đọc thấy điều này,
Trong cả 1 lũ người như thế đó, không làm sao có hai khuôn mặt giống nhau y chang
Một người đàn bà cho 1 anh mù bức hình khuôn mặt bà.
Bà chọn tấm hình trong rất nhiều;
vứt đi tất cả, chỉ giữ lại một, và chọn đúng tấm cần chọn.
Cái hành động đó, thì thật có nghĩa, đối với bà
Và luôn cả với người đàn ông mù.
Bà biết anh mù không thể nhìn thấy quà tặng của bà
Và biết, đó là 1 quà tặng
Một món quà vô hình là 1 hành động huyền diệu
Cho 1 người mù một hình ảnh
Thì cũng như cho một điều gì tinh tế, giản dị, như “cúi xuống là đất”, như Cô Tư phán.
Chính vì thế mà nó trở thành vô cùng
Một điều gì đó mơ hồ như là vũ trụ
Bàn tay vô dụng, sờ
Và không nhận ra
Khuôn mặt không làm sao với tới được.
*
PS. Tôi thấy một số người liên hệ đến Tố Hữu và thơ của Tố Hữu. Sự thật là sau khi Stalin chết có vài ngày, Hoàng Cầm đã viết một bài thơ dài rất cảm động khóc Stalin, in trong tập "Bên kia sông Đuống" (bản hồi đó chứ không bản sau này).
Blog NL
Trên thế giới, nhiều nghệ sĩ thứ thiệt viết/làm thơ/vẽ Xì. Gấu nhớ, có cả Auden nữa. Picasso cũng chơi 1 bức về Xì [Steiner có nhắc tới]. Tuy nhiên, Mít chúng ta chỉ nhớ bài của Tố Hữu, vì khóc thảm quá, và, theo Gấu, có 1 mối liên hệ tình cảm, nghệ sĩ gì đó, giữa hai người, theo cái nghĩa, nghệ sĩ và đao phủ thủ cùng ngự trị ngai vàng của Kundera.
Tào Tháo bảnh hơn Lưu Bị, vì biết làm thơ. Trong đám VIP/VC ở Bắc Bộ Phủ, chỉ có Tố Hữu biết làm thơ - thơ cách mạng của ông mà chằng thần sầu ư - rành về giới văn nghệ nhất.
Nguyễn Đình Thi chiếu dưới, về địa vị.
Hoàng Cầm thì lại còn chiếu dưới nữa.
"Mộ chí của tên Độc Tài", của Auden, dành cho Tố Hữu, cũng có thể được, vì đám tinh anh Bắc Kít hồi đó, sợ ông nhiều nhất, so với tất cả băng còn lại.
Hoàng Cầm làm thơ khóc Xì thì làm so được với Tố Hữu, chắc là vì thế.
Vả chăng, HC thì cũng đã từng ngồi nắn nón viết tự kiểm để xin Tố Hữu tha, về nhà làm thơ, tìm lá diêu bông, và rất lấy tự hào về việc mình làm. Có tí hách xì xằng tí nào đâu, kể cả về mặt độc tài, lẫn nghệ sĩ.
Tố Hữu, có, cả hai.
Gấu thú nhất, Tố Hữu phán về vụ Hoàng Cầm được giới nghệ sĩ, hay chính trị gia mũi lõ xuống đường, ký tên, yêu cầu tha, thế hả, thế thì cho hắn đi tù thêm vài tháng nữa cho ta!
Tuyệt cú mèo!
Epitaph on a Tyrant
Perfection, of a kind, was what he was after,
And the poetry he invented was easy to understand;
He knew human folly like the back of his hand,
And was greatly interested in armies and fleets;
When he laughed, respectable senators burst with laughter,
And when he cried the little children died in the streets.
January 1939
W.H. Auden
Bia mộ Bác Hát
Bảnh, thật bảnh - kiểu đó - đó là cái mà Hắn tìm
Và thơ Hắn phịa ra - hoặc chôm của Tẫu – thì thật dễ hiểu
Hắn rành sự khùng điên của con người như lưng bàn tay
Hắn rất quan tâm tới những binh đoàn kéo nhau ra tiền tuyến
Khi Hắn cười, cả bộ sậu Bắc Bộ Phủ bò ra cười
Và khi Hắn khóc những đứa trẻ chết như rạ ở đường phố Xề Gòn
Giời mưa ở Huế sao buồn thế!
Cứ kéo dài ra đến mấy ngày
Thềm cũ nôn nao đàn kiến đói
Giời mờ ngao ngán một loài mây.
Trường Tiền vắng ngắt người qua lại
Đập Đá mênh mông bến nước đầy
Đò vắng khách chơi nằm bát úp
Thu về lại giở gió heo may…
Bốn tháng hình như kém mấy ngày
Lăn lóc có dư mười mấy tỉnh
Để rồi nằm mốc ở nơi đây…
Có hai nơi, ở Việt Nam, Gấu chưa được “đi”, là Hội An, và Pleiku. Nhiều nơi chưa đi, như Qui Nhơn, thí dụ, nhưng chỉ thèm, tự hỏi, và tự trách mình, tại làm sao mà chưa “đi” Pleiku và Hội An.
Huế cũng chưa, nhưng lại có 1 kỷ niệm thật thê luơng về Huế. Lần bỏ chạy quê hương, trên đường từ Sài Gòn tới Lao Bảo, có nghỉ 1 đêm ở Huế. Buổi chiều, xe chạy trên 1 con cầu, ngó xuống, thấy xa xa, 1 anh chạy xích lô, dừng cái xế, chìa cái tay ra cho 1 anh bán ken chích cho 1 phát.
Borges
They crucify me. I have to be the cross, the nails.
They hand me the cup. I have to be the hemlock.
They trick me. I have to be the lie.
They burn me alive. I have to be that hell.
I have to praise and thank every instant of time.
My food is all things.
The precise weight of the universe. The humiliation, the rejoicing.
I have to justify what wounds me.
My fortune or misfortune does not matter.
I am the poet.
-H.R.
Kẻ đồng lõa
Chúng đóng đinh thập giá tôi. Tôi phải là cây thập tự, những cái đinh.
Chúng đưa tôi cái ly. Tôi phải là thuốc độc
Chúng đánh lừa tôi. Tôi phải là lời dối trá
Chúng thiêu sống tôi. Tôi phải là cái địa ngục đó.
Tôi phải vinh danh, xoa đầu chúng, và lúc nào cũng phải cám ơn chúng lia chia.
Thức ăn của tôi là mọi thứ, mọi điều.
Sức nặng đích thực của vũ trụ. Sự lăng nhục. Niềm vui mừng.
Tôi phải xác minh điều làm tôi thương tổn.
May mắn, hay bất hạnh của tôi chẳng là cái chó gì ở đây.
Tôi là thi sĩ
*
«Ne pas vivre plus qu'on ne peut se souvenir »
Đừng sống quá cái sức nhớ của mi ? Sống tới đâu, nhớ tới đó. Sống tới đâu, đọc tới đó, sống tới đâu khổ tới đó….
Hà, hà !
Bất giác lại nhớ Mai Thảo, và một lần ngồi Quán Chùa. Ông nhắc tới TTT, và nói, hắn ta nói, mi cầm một cây lao, quay người lại, và phóng về quá khứ. Cây lao cắm tới chỗ nào, là hồi nhớ của mi tới đó !
Sau đó, có lần ngồi với ông anh, nhân nhắc tới bạo động trong thơ của ông, Gấu bèn nhớ tới giai thoại trên, bèn kể. Ông anh chắc là cũng thấy thú, bèn xì ra 1 kỷ niệm, 1 lần dậy học, ở cuối lớp có 1 tay học trò chỉ lo dỡn, ông bực quá, bèn vo cái khăn lau bảng thành 1 cục, và thẳng tay ném tới anh học trò, rồi quát, mang nó lên đây.
Quả bóng bay tới chỗ anh học trò, anh cúi xuống nhặt, líu ríu mang lên cho ông Thầy.
Borges gần như chưa hề đọc trọn, dù chỉ 1 cuốn sách. Khi ông rời chức vụ giám đốc thư viện quốc gia ở Buenos Aires vào năm 1973, ông bèn rũ sạch áo xống, chỉ đem theo cùng với ông, con chim ‘của ông’, để lại hàng ngàn tác phẩm ‘của ông’. Hai nhân viên đã tìm lại được chúng, và đi 1 đường nghiên cứu, và sau đó, tất nhiên, xb, với nhan đề như trên, Tớ, « Borges đã đọc sách như thế đó ».
Cái vụ ‘rũ sạch áo xống’, là có lý do chẳng đẹp của nó, nhưng thôi, bỏ qua, chỉ nói đến phần « sáng và đẹp » của tác phẩm, qua bài giới thiệu trên.
*
Trong bài viết trên, có 1 ý thật tuyệt và được coi là một tuyệt chiêu của Borges, trong cái gọi là chiến lược đọc của ông: Người ta có thể đọc «cả 1 thư viện» của thế gian, nhưng vẫn là 1 tên vô học. Nhưng nếu chỉ vô tư ‘chơi’ một, hoặc hai câu, mà thôi, và thế là thành 1 tay uyên bác. (1)
Tuyệt !
GNV có lần được 1 độc giả, trên 1 blog [không phải TV] khen, đọc hết cõi văn Tây !
Đa tạ, nhưng không phải vậy.
GNV này, nếu nói về đọc văn người, Ta hay Tây, thì, như TTT viết về nhà văn nhà thơ Mít, "hết thời thanh xuân là... thôi", cái đọc của Gấu chấm dứt, sau khi VC ăn cướp được Miền Nam!
Muốn đọc nữa, cũng chịu thua!
Cặn kẽ hơn, nó chấm dứt trước đó, với Camus, và Faulkner.
Từ khi ra hải ngoại, Gấu chưa hề có diễm phúc được đọc, hay đọc được, chỉ 1 tác phẩm văn chương, do trúng 1 cú rìu phá băng của… Steiner, và vì cú đó, khám phá ra Lò Thiêu, rồi bị 1 đòn hồi mã thương, tức cú đánh quật ngược lại, và nhờ cú này, khám phá ra Lò Cải Tạo.
Bị trúng hai búa khủng khiếp như thế, không bị THNM, là nhờ... BHD.
Một độc giả TV đã nhận ra điều này, khi phán, ngoài những trang về BHD, còn lại là đen thui !
Chỉ chừng 1 năm nay, GNV mới lại có lại được cái thú đọc văn, và như để đền bù, ông Trời còn cho phép Gấu làm được tí thơ, và đọc được Thơ!
Cám ơn ông ta 1 phát!
« On pourrait lire (si l'on vivait assez longtemps) tous les livres du British Museum et rester cependant une personne franchement illettrée et sans instruction; mais si on lisait dix pages d'un bon livre, mot à mot - c'est-à-dire avec une véritable acuité -, on serait une personne instruite. L'unique différence entre une personne instruite et une autre qui ne 'est pas tient à cette acuité. »
Ve knew the world backwards
and forwards ...
We knew the world backwards and forwards-
so small it fit in a handshake,
so easy it could be described in a smile,
as plain as the echoes of old truths in a prayer.
History did not greet us with triumphant fanfare-
it flung dirty sand in our eyes.
Ahead of us were distant roads leading nowhere,
poisoned wells, bitter bread.
The spoils of war is our knowledge of the world-
so large it fits in a handshake,
so hard it could be described in a smile,
as strange as the echoes of old truths in a prayer.
Wislawa Szymborska: Miracle Fair
Nhiều chuyện xẩy ra đúng là không nên xẩy ra
Chúng ta biết thế giới, lui, và tới
Chúng ta biết thế giới, lui, và tới
nhỏ đến nỗi trọn 1 cú bắt tay
dễ, cẩm như 1 nụ cười
trần trụi như những tiếng vọng của những sự thực cũ mèm, trong 1 lời cầu nguyện
Nó ném kít vào mặt chúng ta
Đằng trước chúng ta là ngón tay của Đức Thánh Trần:
Hãy ra biển!
Giếng tẩm độc, bánh mì chua xót
Đó là hiểu biết của chúng ta về thế giới
Quá lớn để mà trọn 1 cú bắt tay
Quá đau để mà diễn tả bằng 1 nụ cười
Quá lạ như những tiếng dội của sự thực cũ mèm của 1 lời cầu nguyện
I
Bia kỉ niệm từng hồi thổn thức
Đường vân đá hoa thấm từng vết máu
Niềm tin và tuổi xuân
Ngã sóng xoài dưới xích sắt xe tăng
Câu chuyện đông phương cổ xưa ấy
Bỗng muốn nhỏ xuống từng giọt tươi rói
Thư tín:
Câu chuyện đông phương cổ xưa ấy
Bỗng muốn nhỏ xuống từng giọt tươi rói
DV
Ancient story of the East
leaks out new hope unexpectedly
Câu chuyện cổ của Đông Phương
Làm bật ra hy vọng mới một cách không ngờ [unexpectedly]
Trong câu này không có ý nào nói về hi vọng, mà chỉ nói lên một ý là : Câu chuyện cổ xưa của Phương Đông (những chuyện như giết chóc đổ máu, phần thư, khu nho...) như muốn nhỏ xuống, tươi roi rói như những giọt máu hôm nay.
Thử đọc, câu trong nguyên tác: 突 然 (đột nhiên) 新鲜 (tươi mới) 欲 滴 (dục tích : muốn/chực nhỏ xuống),
diễn đạt thành:
Bỗng muốn nhỏ xuống từng giọt tươi rói.
Bác coi lại từng đoạn rồi trao đổi tiếp nghen bác.
Tks bác.
- Câu này có gì đó tương tự câu của Trần Mộng Tú: Giọt mưa trời khóc ngàn năm trước..... :)
DV
Tks
NQT
Quả là có sự tương tự giữa,
Câu chuyện đông phương cổ xưa ấy
Bỗng muốn nhỏ xuống từng giọt tươi rói
Liu Xiaobo
Và
Giọt mưa trời khóc ngàn năm trước
Sao còn ướt trên lưng bàn tay
TMT
Tuy nhiên, có sự "khác biệt vô cùng khác biệt", liên quan tới thơ [TMT] và tới cái ác.
Để giải thích ý thơ của TMT, ta có câu trả lời của Brodsky:
Chúng là một cách tái cấu trúc thời gian - ngàn năm trước nối lại với phút giây này, giây phút thần kỳ giọt lệ trời biến thành giọt lệ người: They are "a means of restructuring time". (1)
Trong bài giới thiệu tập thơ của Akhmatova, ông nói rõ hơn:
... phép làm thơ, prosody, là “repository of Time within language” [nơi chôn cất, ký thác của Thời Gian ở trong ngôn ngữ]…. Chúng [những câu thơ] sẽ sống sót, bởi vì ngôn ngữ thì già hơn nhà nước, và phép làm thơ luôn sống sót lịch sử.Có khi nó chẳng cần lịch sử [it hardly needs history]; tất cả những gì nó cần, là thi sĩ.
The Dictionary
Maybe there is a word in it somewhere
to describe the world this morning,
a word for the way the early light
takes delight in chasing the darkness
out of store windows and doorways
Another word for the way it lingers
over a pair of wire-rimmed glasses
someone let drop on the sidewalk
last night and staggered off blindly
talking to himself or breaking into song.
Note: Trên The New Yorker số mới nhất, July 1st, 2013.
Gấu chưa mua tờ này, nhưng thấy trên Blog NL nên bê về đây.
Joseph Brodsky
Shorts
Epitaph for a Tyrant
but he chose to do neither. By falling dead
he leaves a vacuum and the black Rolls-Royce
to one of the boys who will make the choice.
Bia mộ cho 1 tên độc tài
Hắn có thể làm thịt nhân dân nhiều hơn hắn có thể nuôi họ
Nhưng hắn đếch thèm làm cả hai chuyện
Và để một khoảng trống, sau khi ngỏm,
Và cái xế hộp,
Cho 1 trong những tên đệ tử, và tên này sẽ làm cái việc chọn lựa.
To a Fellow Poet
Sir, you are tough, and I am tough.
But who will write whose epitaph?
Cho 1 bạn thơ
Thưa Ngài “Tôi thèm gió mùa”
Ngài cũng bảnh, mà ta cũng bảnh
Nhưng ai sẽ viết dòng bia mộ này?
Abroad
Tickets are expensive. So are the hotels.
Names range from Rita to Juanita.
In walks a policeman, and what he tells
is "You are persona non grata in terra incognita."
Vé máy bay thì mắc. Khách sạn cũng mắc
Tên thì từ Nê Nựu tới DTH
Một tên cớm Mẽo chặn đường bạn
Và hắn nói: Mi là người không được chấp nhận, ở nơi tha phương, đất lạ
Epitaph to a Tyrant
He was in charge of something large.
Some call it Hell; some Paradise.
Now that he's gone, let's drop the grudge:
We are still alive. Surprise! Surprise!
Bia mộ Bác Hát
Bác Hát phụ trách 1 cái gì thật là bự
Đám Ngụy gọi là Địa Ngục,
nhưng VC thì gọi là Thiên Đàng
Bi giờ, Bác ngỏm rồi. Thôi kệ cha Bác.
Chúng mình vưỡn còn sống!
May quá! May quá!
[Hình của] Richard Harbus for The New York Times
"You are persona non grata in terra incognita"
[Bạn là người không được chấp nhận, ở nơi tha phương, đất lạ]
Joseph Brodsky: Hải Ngoại [Abroad]
"Như vậy là kể như bạn đã nhận ra, bạn làm khổ bạn như thế nào rồi, chuyện bạn viết văn và nổi tiếng". Bạn tôi bảo tôi.
"Và như thế bạn còn cả lố những chuyện phải làm, để xứng đáng với nó".
Garcia Marquez: Sự thách thức. Tôi mầy mò viết ra làm sao. Một nhà văn trẻ tự chứng tỏ mình.
[Người Nữu Ước, số 6 Tháng Mười, 2003] (1)
It is the most beautiful law of our species that that which is not admired is forgotten.
[Luật đẹp nhất của con người là, đàn bà thì là đẹp, và đẹp, thì là để chiêm ngưỡng, và chẳng hề bị lãng quên].
Alain
[Note: Dịch nhảm quá, nhưng tuyệt quá!]
Zbigniew Herbert
Milosz
Charles Simic
The Dictionary
Maybe there is a word in it somewhere
to describe the world this morning,
a word for the way the early light
takes delight in chasing the darkness
out of store windows and doorways
Another word for the way it lingers
over a pair of wire-rimmed glasses
someone let drop on the sidewalk
last night and staggered off blindly
talking to himself or breaking into song.
Note: Trên The New Yorker số mới nhất, July 1st, 2013.
Gấu chưa mua tờ này, nhưng thấy trên Blog NL nên bê về đây.
Circus Animals
Bears are stomping in perfect time.
A lion jumps through flaming hoops.
A whip cracks and the music grinds
A monkey rides a bike in a yellow suit.
A whip cracks and the animals turn their glance.
Dogs dance in carefully measured movement.
An elephant walks with a pitcher in perfect balance.
Myself, I'm quite embarrassed, I, a human.
People didn't enjoy themselves that day.
You wouldn't know it from the clapping hands
though one hand elongated by a whip
cast a striking shadow on the sand.
Bầy Thú Gánh Xiệc
Gấu, đi đứng khệnh khạng, trong thời gian tuyệt hảo
Sư tử nhảy qua vòng lửa
Ngọn roi “crắc”, và âm nhạc ghiền, xiết
Khỉ, chơi bộ đồ vàng, lượn xe lòng vòng
Ngọn roi “crắc”, và bầy thú đổi hướng liếc
Bầy chó múa, cẩn trọng từng chuyển động
Voi, thoải mái sóng bộ cùng người ném banh.
Tôi, chính tôi, cảm thấy thật lúng túng, tôi, một con người.
Khán giả chẳng thấy “bị được vui” ngày hôm đó.
Bạn không nhận ra điều này đâu, qua những tiếng vỗ tay
Cho dù, một cánh tay, kéo dài nhờ cây roi,
quất một vệt bóng nổi bật, trên mặt cát.
Szymborska Wislawa: Miracle Fair
1979: Provincetown, MA
LOCKED OUT
The crows see me.
They stretch their glossy necks
In the tallest branches
Of green trees. I am
Possibly dangerous, I am
Entering the kingdom.
The dream of my life
Is to lie down by a slow river
And stare at the light in the trees-
To learn something by being nothing
A little while but the rich
Lens of attention.
But the crows puff their feathers and cry
Between me and the sun,
And I should go now.
They know me for what I am.
No dreamer,
No eater of leaves.
Mary Oliver, ''Entering the Kingdom." Born in Cleveland in 1935, Oliver published her first poetry collection, No Voyage and Other Poems, in 1963. She received a Pulitzer Prize for American Primitive in 1984. Oliver said in an interview in 1992, ''I don't know why I felt such affinity with the natural world except that it was available to me; that's the first thing. It was right there. And for whatever reasons, I felt those first important connections, those first experiences being made with the natural world rather than with the social world. »
Đi chỗ khác chơi
Đám quạ nhìn thấy tôi
Chúng dướn cổ dài, bóng nhoáng
Trên những cành cây xanh, cao.
Tên khốn này chắc là nguy hiểm đấy,
Tôi đang đi vô Vương Quốc
Giấc mơ của đời tôi
Nằm khểnh bên một dòng sông nước chảy lờ đờ
Nhìn ánh sáng bầu trời trên những tàng cây –
Để biết được 1 điều gì, từ chẳng là cái chó gì,
Một chốc một lát,
Bằng sự chú mục
Nhưng đám quạ hết sức bực mình
Chúng phù phù lông, và la ỏm tỏi
Giữa tôi và mặt trời
Và tôi đành bò dậy
Chúng biết tôi là cái giống chó gì
Một tên đếch biết mơ mộng
Đếch biết ăn lá cây.
Mary Oliver, “Đi vô Vương Quốc”. Sinh tại Cleveland 1935, Oliver in tập thơ đầu “Không du lịch và những bài thơ khác” vào năm 1963. Bà được giải thưởng Pulitzer dành cho Mẽo Hoang vào năm 1984. Bà trả lời trong 1 cuộc phỏng vấn vào năm 1922, “Tôi không hiểu tại làm sao mà tôi quấn quit với thế giới thiên nhiên. ngoại trừ là nó dảnh dang dành cho tôi; đó là điều thứ nhất. Nó thì ngay đó. Và chẳng cần biết những lý do tại sao, tôi cảm thấy những móc nối đầu tiên quan trọng này, những kinh nghiệm đầu tiên, thì là với thế giới thiên nhiên hơn là với xã hội con người.” (1)
NGUYỄN LƯƠNG VỴ
PHỐ CŨ DƯƠNG CẦM THU
Lá vàng rơi thương tưởng Dương Cầm Thu
Phố ươm nắng vàng câm. Âm biếc nắng
Bờ bến gọi. Thức tròn mùa xa vắng
Em đi đâu?! Dương cầm réo sông xa
Dương Cầm Thu ngấm men rượu Hoàng Hoa
Phố thầm nhắc một mái lầu phong nguyệt
Màu cổ điển. Rằm phơi âm bất tuyệt
Em đi đâu?! Cỏ ướt khúc tình sầu
Dương Cầm Thu tóc xõa Dương Cầm Nâu
Phố khuya hát ngàn sông. Rêu nhớm rễ
Âm níu Nhạc. Ngàn sông bay nắng xế
Để ngàn khuya tan theo Dương Cầm Thu
Muốt tay em mềm hết dấu sương mù
Phố điêu khắc. Dương Cầm Thu chín đỏ
Lá say hết âm vang chìm đáy mộ
Nắng vàng câm. Âm biếc nắng nhớ nhau
Nắng vàng câm. Vang bóng đến ngàn sau
Phố ngực nõn dậy thì trăng ướt mượt
Phím chất ngất. Dương Cầm Thu hẹn ước
Trăng gọi nước xuôi ngàn. Đàn vang bước em đi…
8/2005
Quả là một khúc thần sầu. Chất viril [chất đực], chất eros [chất huê tình], chất sauvage [dã man, tàn bạo]... nhưng cũng thật thơ mộng:
Em đi đâu, cỏ ướt khúc tình sầu.
Thơ NLV âm vang thơ của những bậc đi trước ông.
Rõ nhất, là Joseph Huỳnh Văn, rồi tới Bùi Giáng, rồi tới Thanh Tâm Tuyền [chất đàn ông, hung bạo mà cả hai đấng kia không hề có].
Có lần, Gấu thú thực, chưa tìm ra chìa khoá vô cõi thơ NLV. Có NTN, lần anh viếng thăm Mẽo, và nhà thơ này gật gù, đúng, mỗi cõi thơ là mỗi chìa khoá. Thơ của tôi, chìa khoá nằm ở mãi cõi Thơ Đường.
Nói chung, thơ của mấy ông này, chìa khóa thì đều nằm trong Cõi Điên cả. (2)
1. WITHOUT BAGGAGE
To travel without baggage, sleep in the train
on a hard wooden bench,
forget your native land,
emerge from small stations
when a gray sky rises
and fishing boats head to sea.
Adam Zagajewski
1. Không hành lý
Viễn du không hành lý, ngủ trên xe lửa
Trên băng ghế gỗ cứng,
Quên mẹ quê hương đi
Ló ra từ 1 ga nhỏ
Khi bầu trời xám dâng lên,
Và những thuyền đánh cá hướng ra biển
Anthology
That evening I was reading an anthology.
Scarlet clouds grazed outside my window.
The spent day fled to a museum.
And you-who are you?
I don't know. I didn't know
if I was born for gladness?
Sorrow? Patient waiting?
In dusk's pure air
I read an anthology.
Ancient poets lived in me, singing.
Adam Zagajewski
Tuyển tập thơ
Buổi chiều, tôi ngồi đọc một tuyển tập thơ
Mây đỏ lướt lướt bên ngoài cửa sổ
Ngày qua đi bèn chạy vô viện bảo tàng
Còn anh – anh là ai?
Tôi không biết. Tôi không biết
Mình sinh ra, vì vui?
Buồn? Kiên nhẫn chờ đợi?
Trong không khí tinh khiết của buổi hoàng hôn
Tôi đọc một tuyển tập thơ
Những nhà thơ xưa cũ sống ở trong tôi, hát.
Zbigniew Herbert
Simic
Our late friend hated blue skies,
Bible-quoting preachers,
Politicians kissing babies,
Women who are all sweetness.
He liked drunks in church,
Nudists playing volleyball,
Stray dogs making friends
Birds singing of fair weather as they crap.
Điếu văn bên mồ
Mấy ông Thầy Chùa trích dẫn Kinh Phật
Những chính trị gia hôn con nít
[Và, tất nhiên, ghét con nít hát, đêm qua em mơ gặp Bác H. !]
Ghét đờn bà ngọt ngào như mía lùi
Thích mấy em trần truồng chơi bóng chuyền
Chó hoang kết bạn
Chim xoa đầu thời tiết, khi chúng đang ị.
This landscape with its somber skies
Must have fallen in love
With a story by Edgar Allan Poe.
One of its birch trees could be his Eleonora,
And the other, further on, Ligeia.
Life is a dream within a dream,
Whisper the fallen leaves under our feet.
The old house, softly lit from within
By its copper pots and mirrors,
Seems even more abandoned this evening.
What if I were to knock on its door?
Keeping in mind, as I push it open
And enter cautiously, that for Poe
Beauty could be the cause of sudden death.
Charles Simic
The
Khung cảnh này với bầu trời xám xịt của nó,
hẳn là đang khật khừ vì tương tư,
một câu chuyện của Edgar Allan Poe.
Một trong những cây bu lô hẳn là Eleonora của ông ta
Và cái cây kia, có thể là Ligeia.
Đời là mơ trong mơ,
Những lá khô dưới chân chúng ta thì thào.
Căn nhà cổ, sáng nhè nhẹ từ bên trong nó,
Qua mấy cây đèn đồng, và những tấm gương,
Có vẻ hoang phế hơn nhiều,
Vào một buổi chiều tối như thế này.
Và luôn nhớ rõ điều này,
Khi rón rén bước vô căn nhà,
Với Poe,
Cái Đẹp có thể là nguyên nhân của cái chết bất thần.
*
Cafe Trieste: San Francisco
To: L.G.
To this corner of Grant and Vallejo
I've returned like an echo
to the lips that preferred
then a kiss to a word.
Nothing has changed here. Neither
the furniture nor the weather.
Things, in one's absence, gain
permanence, stain by stain.
Cold, through the large steamed window
watch the gesturing weirdos,
the bloated breams that warm
up their aquarium.
Evolving backward, a river
becomes a tear, the real
becomes memory which
can, like fingertips, pinch
just the tail of a lizard
vanishing in the desert
which was eager to fix
a traveler with a sphinx
Your golden mane!
Your riddle! The lilac skirt, the brittle
ankles! The perfect ear
rendering “read” as “dear.”
Under what cloud's pallor
now throbs the tricolor
of your future, your past
and present, swaying the mast?
Upon what linen waters
do you drift bravely toward
new shores, clutching your beads
to meet the savage needs?
Still, if sins are forgiven
that is, if souls break even
with flesh elsewhere, this joint,
too, must be enjoyed
as afterlife's sweet parlor
where, in the clouded squalor,
saints and the ain'ts take five,
where I was first to arrive
[ 1980 ]
Joseph Brodsky: To Urania
Charles Simic là nhà thơ vòng nguyệt quế, Poet Laureate, của Mẽo. Bữa trước, cầm tập thơ của ông lên, đâu chừng chục bài, đề giá trên ba chục, chưa tính thuế, bấm bụng mua, xót quá, về, lên net, thấy đầy thơ của ông, nhưng mấy bài trên, mới xuất hiện trên tờ The Paris Review, thật tuyệt.
Bài thơ "Uống cà phê Quán Chùa" của Brodsky mà chẳng tuyệt cú mèo sao ?
Khổ thơ đầu mới sướng làm sao.
Nó làm nhớ lời hát, "uống môi em ngọt", của PD:
Tôi trở về nơi này,
Như một tiếng vang.
Về với đôi môi ,
thèm một nụ hôn
hơn là câu hát,
"đừng yêu lính bằng lời"!
DOUBLES
In my youth, women often took me aside
And told me I reminded them of
A dead brother, an uncle, a late lover.
Some of them wore beards.
One lay with slashed wrists in a tub.
Another of my doubles had gone for a walk
And never came back from the woods.
It was evening; it was long ago, of course.
One played the piano beautifully
So that strangers knocked on his door.
Another went for a ride in a balloon.
The last time anyone saw me alive:
I was either wearing dark glasses
And reading the Bible on the subway,
Or crossing the street and laughing to myself
Charles Simic: That little something
Khi còn trẻ, nhiều bà xồn xồn
kéo Gấu ra một góc, và thì thầm,
Em thật giống một ông anh,1 ông chú,
một người yêu đã đi xa của… chị!
Trong số họ, có người mang râu.
Một người nằm trong một cái chậu, cổ tay bị cắt.
Một Gấu khác thì làm 1 cú tản bộ,
Và không thấy trở về từ phía khu rừng [đêm]
Đó là 1 buổi chiều, xa xưa lắm rồi, lẽ tất nhiên.
Một Gấu chơi dương cầm cực hay, cực đẹp,
Và thế là bao nhiêu kẻ lạ đổ xô tới
gõ cửa phòng [đổ xô vô trang net TV], của hắn.
Một Gấu khác leo lên một quả bóng,
Làm 1 chuyến viễn du,
Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản!
Lần chót mà người ta nhìn thấy Gấu,
còn sống:
Hắn đeo kính râm, ngồi ở Quán Chùa.
Hay đọc Sách Đen, ở một ổ chích ở Ngã Sáu Sài Gòn.
Hay chạy theo BHD ở Đại Lộ Cộng Hòa,
Ngay trước cổng trường Đại Học Khoa Học.
Khóc như cha chết,
Vì BHD bỏ hắn!
Nay ong Gau,
Toi thay cai bai "van te" hay lam ong a ! (1)
Thảo Trường
Ối ! Trụ ơi! Bốn mươi năm chung sống
Hai mươi năm lưu lạc xứ người,
Em đi làm- anh ở nhà viết văn đọc sách.
Ra đường – em lái xe- anh lười seatbelt-
Nên ngồi băng sau làm ông chủ,
Còn hai mươi năm kia,
hết mười năm anh ở trong tù,
em nuôi mẹ nuôi con,
mười năm đầu từ khi cưới nhau
cô phù dâu theo anh về trong giấc chiêm bao !!
Em đi dạy học- anh làm công chức,
Sáng anh ngồi quán Cái Chùa.
Cà phê sữa, croissant
Trưa lang thang đại lộ Hàm Nghi - Cầu Calmette
Tối thì Văn Cảnh- Đêm Mầu Hồng.
Không ai kèn cựa với người đã chết.
Đó là tình cảnh Gấu, khi quá nhớ nhà, quá đói, không biết chuyện gì xẩy ra cho gia đình, không làm sao bắn tin về nhà.... và trong lúc đang lao động cải tạo, do tuổi già, được phân về tổ công tác trồng rau, đã đột nhiên phát khùng và cứ thế bỏ chạy về phía ven rừng phiá trước, và vừa chạy đến ven rừng, là kiệt sức, bèn kiếm một lùm cây khá dầy, nằm lăn ra thở, chờ mấy anh chàng bảo vệ nông trường cải tạo tới, xách về, chẳng khác gì một tấm rẻ rách.
Gia đình Gấu đã biết Gấu bị bắt đưa đi cải tạo tại Đỗ Hòa, do một chú thiếu niên trốn trại, thoát, hai ba tuần trước đó, thương tình, và nhớ lời dặn, tìm đến nhà đưa tin giùm.
Gấu đang thụ hình tù trong tù, tại tổ trừng giới, và đang lao động, thì có tin người nhà lên thăm nuôi.
Cậu thiếu niên, lạ làm sao, rất khoái Gấu, tin Gấu, nói cho Gấu biết, cậu sẽ trốn trại, và nếu được, sẽ cho Gấu đi cùng.
Sau đó, cậu nghĩ ra kế hoạch trốn trại, thật đơn giản, nhưng có cơ may thành công.
Bữa đó chủ nhật, không phải đi lao động, kiếm một góc, cậu nói với Gấu, không thể nào trốn từ đội lao động, mà phải tìm cách để được đưa ra khỏi đội. Cách tốt nhất, là làm ra bệnh, mà phải là bệnh thiệt, để được đưa lên khu trạm xá. Từ đó, mới có thể trốn được.
Gấu nói, đúng như thế, nhưng ra khỏi trại, vẫn không thể nào thoát, chung quanh rừng, trời, nước mênh mông, làm sao thoát, thoát đi đâu.
Cậu thiếu niên nói, phần đó để ông Trời tính.
Quả đúng như thế, cậu làm ra bệnh ỉa chảy, được cấp tốc cách ly, và trong đêm trốn trại, được một ghe chài đưa về tận Sài Gòn.
*
Ai đã từng ở tù VC đều hiểu rõ, một trong những mục tiêu dã man nhất của nó, không phải là tranh thủ thiện tính của người tù, làm sao cho người tù yêu VC, yêu quản giáo, mà là, làm sao chuyển hận thù của tù qua... tù, tức là qua mấy tay được VC ban cho chút quyền lực, làm đội trưởng, làm bảo vệ, làm đầu bếp... Và người tù, thì bằng mọi cách, phải tâm niệm, cái thằng ăng ten, chính là mình, nhưng không còn là mình ! Bạn ở tù VC, và sẽ nhận ra chân lý, VC hiền vô cùng, bao cái ác của VC, là mấy tay ăng ten, mấy tay được VC cất nhắc, lãnh đủ.
Theo nghĩa đó, một khi bạn bị đưa vô tổ trừng giới, là VC không còn nữa, chỉ còn có tù với tù: Chúng mày chơi lẫn nhau đấy nhé ! Đáy địa ngục, nếu có, là vào những giờ phút này.
Nói như thế, để bạn hiểu rằng, khi nghe tin có người nhà thăm nuôi, Gấu chỉ còn có nước than Trời, tại sao lại vào lúc này?
Nông trường cải tạo Đỗ Hòa có hai loại bảo vệ, một của Đội, và một của Nông Trường. Bảo vệ nông trường là Ông Trời, hách hơn cán bộ VC rất nhiều, bởi vì cán bộ VC, tức quản giáo ít khi phải ra mặt, chỉ những dịp lễ lớn, những khai mạc nghị quyết, những huấn dụ...
Đám bảo vệ nông trường đa số còn trẻ, cũng là tù, nhưng được quản giáo tin cậy, rút ra làm lực lượng nồng cốt.
Gặp rồi, tay này đưa Gấu về tổ trừng giới, cất ba đồ thăm nuôi, và đưa Gấu ra hiện trường tiếp tục lao động.
Trên đường từ hiện trường lao động tới "Nhà Hội", tay này căn dặn Gấu, đại khái như sau, như Gấu còn nhớ được:
Anh đang bị án tù trong tù. Khi gặp người thân, hãy tranh thủ ăn, còn bao nhiêu, về Tổ, tụi nó sẽ cướp hết.
Tôi đã kiểm tra, người nhà của anh giấu mấy trăm đồng ở trong mấy ký gạo. Lát nữa, anh lấy tiền đó ra, giấu thật kỹ. Số tiền này sẽ cứu mạng anh đấy.
Bạn không thể tưởng tượng, lần gặp gia đình đó, nó bi hài đến thế nào
Gấu Cái nói mặc Gấu Cái, Gấu Cái khóc mặc Gấu Cái,
Gấu Đực tranh thủ nhét đồ ăn ngập miệng.
Còn cái tay ra hiện trường đưa Gấu về Nhà Hội gặp Gấu Cái, là TNXP, cán bộ Trại, chuyên khám đồ thăm nuôi của tù.
Fernando PESSOA & Co.
TO TRAVEL!
TO CHANGE COUNTRIES
To travel! To change countries!
To be forever someone else,
With a soul that has no roots,
Living only off what it sees!
To belong not even to me!
To go forward, to follow after
The absence of any goal
And any desire to achieve it!
This is what I call travel.
But there's nothing in it of me
Besides my dream of the journey.
The rest is just land and sky.
20 SEPTEMBER 1933
Thay đổi xứ sở
Du lịch! Thay đổi xứ sở
Là 1 kẻ nào đó, mãi mãi, suốt đời.
Với một linh hồn không gốc rễ
Nhìn thấy gì, sống thế đó.
Đếch thuộc về, ngay cả tôi
Tới, tới tới mãi
Hoặc theo sau
Cái vắng bóng của bất cứ mục tiêu,
Hay bất cứ ước mong, để mà
Hoàn tất, thành tựu.
Đó, tôi gọi du lịch.
Nhưng chẳng có cái chó gì ở bên trong tôi
Ngoài giấc mộng về chuyến đi
Cái còn lại, là đất và trời.
THE CHILD THAT LAUGHS
IN THE STREET
The child that laughs in the street,
The song one hears by chance,
The absurd picture, the naked statue,
Kindness without any limit –
All this exceeds the logic
Imposed on things by reason,
And it has something of love,
Even if this love can’t speak
4 OCTOBER 1934
Đứa trẻ cười ngoài phố
Đứa trẻ cười ngoài phố
Bản nhạc tình cờ nghe
Bức hình phi lý, pho tượng khỏa thân
Tất cả những cái này thì vượt quá lô gíc -
Thứ khốn đó đặt để lên sự vật bằng lý trí
Và còn điều này:
Nó có cái gì đó của tình yêu
Dù tình yêu câm,
Đếch nói ra được.
ALMOST ANONYMOUS
YOU SMILE
Almost anonymous you smile
And the sun gilds your hair
Why is that, to be happy
We cannot know we are?
em mỉm cười.
Hầu như vô danh, em mỉm cười.
Và mặt trời rát vàng tóc em.
Phải vậy không, để được hạnh phúc,
Chúng không thể biết, chúng ta là?
23 SEPT 1932
SOME MUSIC
Some music, any music at all
As long as it cures my soul
Of this uncertainty that longs
For some kind, any kind of calm
Some music – a guitar, fiddle,
Accordion or hurdy-gurdy…
A quick, improvised melody…
A dream without ant riddle…
Something life has no part in it
Fado, bolero, the frenzy
Of the dance that just ended…
Anything not to feel the heart! (1)
MY GIFT TO YOU
My gift to you will be an abyss, she said,
but it will be so subtle you'll perceive it
only after many years have passed
and you are far from Mexico and me.
You'll find it when you need it most,
and that won't be
the happy ending,
but it will be an instant of emptiness and joy.
And maybe then you'll remember me,
if only just a little.
Robert Bolano
Quà của ta cho mi
Quà của ta cho mi sẽ là 1 vực thẳm, BHD phán.
Nhưng nó tế vi đến nỗi mi chẳng thể nào nhận ra
Chỉ vài mươi năm sau
Và khi ta đã đi xa rồi
Còn mi thì cũng ở quá xa Xề Gòn rồi
Mi sẽ thấy nó, khi mà mi cực cần đến nó
Và tất nhiên, làm gì có cái gọi là “happy ending” ở đây.
Nhưng nó sẽ là 1 khoảnh khắc thần sầu
Của trống rỗng và niềm vui
Và có thể, vào đúng lúc nó, mi sẽ nhớ ta
Nhớ khủng khiếp
Nhưng cũng chỉ 1 tí
Là hết.
POEM
OBVERSE
You were asleep. I wake you.
The vast morning brings the illusion of a beginning.
You had forgotten Virgil. Here are the hexameters.
I bring you many things.
The four Greek elements: earth, water, fire, air.
The single name of a woman.
The friendship of the moon.
The bright colors of the atlas.
Forgetting, which purifies.
Memory, which chooses and rediscovers.
The habits which help us feel we are immortal.
The sphere and the hands that measure elusive time.
The fragrance of sandalwood.
The doubts that we call, not without some vanity,
metaphysics.
The curve of the walking stick the hand anticipates.
The taste of grapes and of honey.
Thơ
Mặt phải
Bạn ngủ. Ta đánh thức bạn
Buổi sáng rộng khắp đem đến ảo tưởng về 1 khởi đầu.
Bạn quên Virgil. Đây là những bài thơ sáu âm tiết.
Ta đem đến cho bạn nhiều thứ
Bốn phần tử Hy Lạp: đất, nước, lửa, không khí.
Tên đơn độc của một người đàn bà.
Tình bạn của mặt trăng.
Những màu sáng của bản đồ.
Quên lãng làm sạch, thanh hóa, tẩy trần.
Hồi ức, chọn và tái khám phá.
Thói quen giúp chúng ta cảm thấy, chúng mình thì bất tử.
Trái tròn và bàn tay đo thời gian trơn tuột như con lươn
Mùi thơm phức của đôi guốc mới
Những hồ nghi mà chúng ta gọi là siêu hình học - làm sao mà không có một tí cà chớn, khi phán như thế?
Cái vòng tròn vẽ ra khi tản bộ, cái gậy trong tay, hai cái đó thông đồng mí nhau.
Mùi vị của nho và của mật ong
EIN TRAUM
All three of them knew.
She was Kafka's sweetheart.
Kafka had dreamed her.
All three of them knew.
He was Kafka's friend.
Kafka had dreamed him.
All three of them knew.
The woman said to the friend:
I want you to love me tonight.
All three of them knew.
The man replied: If we sin,
Kafka will stop dreaming us.
One of them knew.
There was no one else on earth.
Kafka said to himself:
Now that those two are gone, I'm left alone.
I shall stop dreaming myself.
-S.K.
Một giấc mộng
Cả ba hiểu
Nàng là “trái tim ngọt ngào” của Kafka.
Kafka đã mơ nàng
Cả ba hiểu.
Anh ta là bạn của Kafka.
Kafka đã mơ anh ta
Cả ba hiểu.
Người đàn bà nói với người bạn:
Tôi muốn anh yêu tôi tối nay
Cả ba hiểu.
Người đàn ông trả lời: Nếu chúng ta phạm tội,
Kafka sẽ ngưng mơ chúng ta.
Một trong họ hiểu
Chẳng còn một ai khác trên trái đất.
Kafka nói với chính mình:
Bây giờ hai người đó đã bỏ đi, tôi bị bỏ lại một mình
Tôi sẽ ngưng mơ chính tôi.
Encounter
Tonight it'll rain on the green dunes of limestone,
The wine preserved til today in the mouth of a dead man
will awaken the land of foot-bridges, displaced in a bell.
A human tongue will trumpet audacity in a helmet.
And thus the trees will arrive in a fury
to wait for the leaf that speaks, delivered in an urn,
the heralds of the coast of sleep sent off to the tide of
banners.
Let it douse in your eyes, so I'll think that we'll die
together.
Your hair dripping out of the mirrors will blanket the
regions of air,
where, with a hand of frost, I'll set an autumn on fire.
From the waters imbibed by the blind my short laurel will
scurry
up on a belated ladder, to take a bite from your forehead.
Love song
When the nights begin for you at dawn
Our phosphorescent eyeballs will scurry down from the
walls, chiming walnuts,
You'll juggle with them and a wave will crash in through
the window,
Our single shipwreck, the translucent floor through which
we'll peer at the vacant room below our own;
You'll furnish it with your walnuts and I'll suspend your
tresses, curtains for the window,
Someone will come and it will, at last, be rented.
We'll return upstairs to drown alone at home.
REQUIEM
Under the wide an starry sky
Dig the grave and let me lie
Glad did I live and gladly die
And I let me down with a will.
This be the verse you grave for me
Here he lies where he long ‘d to be.
Home is the sailor, home from the sea
And the hunter from the hill.”
Robert Louis Stevenson
Bản tiếng Việt của CHTD
Kinh Cầu
Dưới trời cao, dưới trời sao
Xin đào huyệt, đặt tôi vào.
Tôi sống vui, tôi chết vui.
Tôi nằm yên, tôi mỉm cười.
Ðây lời thơ trên mộ bia:
“Nơi này người mong trở về,
“Thủy thủ về nhà từ biển,
“Thợ săn về từ đồi kia.”
Z 30 A Tháng Tám 1989. (1)
Tuyệt hơn nữa, là những dòng Borges về nó, trong cuốn trên:
[So] we have two ways of writing poetry. People speak generally of a plain style and an elaborate style. I think this is wrong, because what is important, what is all-meaning, is the fact that poetry should be living or dead, not that the style should be plain or elaborate. That depends on the poet. We may have, for example, very striking poetry written plainly, and such poetry is, to me, no less admirable-in fact, I sometimes think it is more admirable-than the other. For example, when Stevenson (and as I have disagreed with Stevenson, I want to worship him now) wrote his "Requiem":
Under....
This verse is plain language; it is plain and living. But also, the poet must have worked very hard to get it. I do not think that such lines as "Glad did I live and gladly die" come except in those very rare moments when the muse is generous.
Cũng trong cuốn trên, Borges lèm bèm về bài thơ thần sầu của Frost, trong bài viết về Ẩn Dụ. GGC cứ thèm dịch hoài để chia sẻ với quí vị độc giả TV:
Robert Frost
Stopping By Woods on a Snowy Evening
Whose woods these are I think I know.
His house is in the village, though;
He will not see me stopping here
To watch his woods fill up with snow.
My little horse must think it queer
To stop without a farmhouse near
Between the woods and frozen lake
The darkest evening of the year.
He gives his harness bells a shake
To ask if there is some mistake.
The only other sound's the sweep
Of easy wind and downy flake.
The woods are lovely, dark and deep,
But I have promises to keep,
And miles to go before I sleep,
And miles to go before I sleep
Rừng này của ai tôi nghĩ tôi biết
Nhà ông ta ở trong làng
Làm sao ông ta thấy tôi ngừng ngựa
Ngắm tuyết rơi phủ kín rừng.
Ngựa của tôi chắc thấy kỳ kỳ
Tại sao ngưng ở đây, chung quanh chẳng nhà cửa trang trại,
Chỉ thấy rừng và hồ nước đóng băng
Vào đúng chiều hôm cuối năm
Nó bèn khẩy khẩy cái chuông nhỏ
Như để nói với chủ của nó, này, chắc có chi lầm lẫn
Để đáp lại tiếng chuông ngựa,
Là tiếng gió thoảng và tiếng mỏng của hạt tuyết rơi.
Rừng thì đẹp, tối, và sâu
Nhưng tôi còn những lời hứa phải giữ
Và nhiều dặm đường phải đi
Trước khi lăn ra ngủ
Lăn ra ngủ
Đây là bài thơ tiếng Anh đầu tiên Gấu đọc, khi tới Trại Tị Nạn Thái Lan, cc 1990. Trong 1 cuốn sách học tiếng Anh, có cái tít là Những lời hứa phải giữ, Promises To Keep, từ thơ Frost.
As to the metaphor, I should add that I now see that metaphor is a far more complicated thing than I thought. It is not merely a comparing of one thing to another-saying, "the moon is like ... ," and so on. No-it may be done in a more subtle way.
Think of Robert Frost. You of course remember the lines:
For I have promises to keep
And miles to go before I sleep
And miles to go before I sleep
If we take the last two lines, the first-"And miles to go before I sleep"-is a statement: the poet is thinking of miles and of sleep. But when he repeats it, "And miles to go before I sleep," the line becomes a metaphor; for "miles," stands for "days," for "years," for a long stretch of time, while "sleep" presumably stands for "death." Perhaps I am doing no good for us by pointing this out. Perhaps the pleasure lies not in our translating "miles" into "years" and "sleep" into" death," but rather in feeling the implication.
Borges: This craft of verse
Về ẩn dụ, tôi có lẽ nên nói thêm là, nó rất ư “cà chớn”, rất rắc rối, hơn là thoạt đầu tôi nghĩ. Nó không giản dị chỉ là so sánh sự vật này với sự vật khác - thí dụ, "mặt trăng thì như là... " - Không, nó “tế vi” hơn nhiều.
For I have promises to keep
And miles to go before I sleep
And miles to go before I sleep
Nếu lấy hai dòng đầu, thì nó là 1 câu phán của thi sĩ, về những "dặm đường", và "ngủ". Nhưng khi ông lập lại, thì dòng thơ biến thành ẩn dụ. "dặm" biến thành "ngày", thành "năm", và dài dài mãi ra, và "ngủ", có nghĩa là, ngỏm củ tỏi!
Về già, đọc lại bài thơ, Gấu mới hiểu, tại làm sao mà 1 cuốn sách dạy tiếng Anh, lại lấy dòng thơ của Frost làm cái tít!
Những lời hứa phải giữ! (1)
[Như vậy], chúng ta có hai cách làm thơ. Người ta thường nói về văn phong giản dị và văn phong phức tạp. Tôi nghĩ, nhảm, bởi là vì điều quan trọng, what is all-meaning, là sự kiện, thơ nên sống hay nên chết, chứ không phải văn phong nên giản dị hay rắc rối. Điều này tùy thuộc vào thi sĩ thứ thiệt hay thứ dởm. Chúng ta có thể có những dòng thơ thần sầu dưới cái vẻ [cái vỏ, cũng được] rất ư là giản dị, tự nhiên. Thí dụ, khi Stevenson viết những dòng thơ "Kinh Cầu", thì đúng là thứ thơ giản dị, nhưng thi sĩ đã phải lao động cật lực mới có được. Tôi tin là, dòng thơ “Vui tớ sống, vui tớ đi”, bật ra vào 1 khoảnh khắc mà nữ thần thi ca thật vui, và thật là rộng lượng, và bèn ngó xuống thi sĩ.
Ở 1 chỗ khác, cũng trong cuốn "Tập Làm Thơ" ["This Craft of Verse": Mánh, Ngón, Nghề.. Thơ], Borges chỉ cho chúng ta thấy, có những dòng thơ, bề ngoài thật giản dị, nhưng là với 1 thi sĩ… dởm, hay người trần mất thịt.
Thí dụ câu thơ sau đây, mà theo Borges, là của Tennyson, làm khi 13 hay 14 tuổi, và [chắc là ngượng quá], bèn dục bỏ, may làm sao còn 1 dòng: “Thời gian trôi vào lúc nửa đêm”, “Time flowing in the middle of the night”. Tôi [Borges] nghĩ là thi sĩ đã chọn thời gian 1 cách thật là cực khôn khéo, very wisely. Vào ban đêm, im ắng, con người thì ngủ, nhưng thời gian vưỡn trôi, đếch có 1 tiếng động!
Borges rất mê bài thơ “Dừng ngựa bên rừng chiều tuyết phủ”. Ông nhắc tới nó mấy lần, trong cuốn “Tập Làm Thơ”, và mỗi lần, ông lôi ra 1 chi tiết, 1 phát giác thần sầu.
Khám pháp đó chỉ là bề mặt, giản dị!
Bề sâu, "Méta", Dũng khám phá ra tình yêu của mình!
Comments
Post a Comment