Anne Carson wins the Nobel prize in literature

 Culture | Red-letter day

Anne Carson wins the Nobel prize in literature

In verse, prose and translation, the Canadian writer has bent genres

Anne Carson.
Photograph: Reuters
|3 min read
Listen to this story
AI Narrated

EVERYBODY loves a long shot. But anyone who wagers often enough learns an immutable lesson: favourites are favourites for a reason. This morning in Stockholm, bookies’ favourite triumphed: Anne Carson, a Canadian poet who shared top odds with Can Xue, a Chinese novelist, won the Nobel prize in literature. The committee praised her “bold and inventive oeuvre that, in playful dialogue with the classical tradition, has created new forms for contemporary literature”.

Ms Carson was born in Toronto in 1950 and trained as a classicist. Her writing draws from Greek and Latin sources. Her best-known work is probably “Autobiography of Red”, published in 1998. A novel in verse, it recasts the story of Heracles’s battle with Geryon (a mythological red monster with wings) as a coming-of-age gay love story. In her telling Geryon is a rebellious teenage boy. She took the story from fragments of Stesichorus, a Greek poet. (“He came after Homer and before Gertrude Stein,” she wrote, “a difficult interval for a poet.”)

Her verse, though written with a scholar’s depth, is compulsively readable, even to people who are not poetry-obsessed. It has a Dickinsonian plainness, with emotion roiling beneath a calm surface. In the affair’s aftermath, Geryon is in his room, his mother in the doorway: “Now sunset was startling drops at the window. Stale peace of old bedtimes / filled the room. Love does not / make me gentle or kind, thought Geryon as he and his mother eyed each other / from opposite shores of the light.”

In “Antigonick” she translated Sophocles’s tragedy from scratch and then tweaked it. Archival fragments of poems by Sappho inspired her to write her own series (”If not, Winter”). The ancient poet’s work has been only partially recovered over the millennia; Ms Carson condensed and reframed Sappho’s narratives to better reflect what it means to live in the modern world.

Her other works include poems in verse and prose, opera, translations and essays. Desire and sex are recurring themes; she tackles them in her characteristic wry, austere tone. “How do people get power over one another,” she writes in “The Beauty of the Husband”. In “The Glass Essay”, a long poem that tries to make sense of a break-up, she observes: “Everything I know about love and its necessities / I learned in that one moment / when I found myself / thrusting my little burning red backside like a baboon / at a man who no longer cherished me.”

Ms Carson is the third Canadian to win the Nobel prize in literature, after Saul Bellow in 1976 and Alice Munro in 2013. Compared with last year’s obscure winner, a Hungarian novelist named Laszlo Krasznahorkai, Ms Carson is better-known and more widely admired. Still, the universe of people who regularly read poetry and classics in translation is small. Among the Nobel committee’s rumoured list of favourites were several more popular and commercial novelists, including Haruki Murakami, Margaret Atwood and Sir Salman Rushdie. If the committee holds to recent practice, aiming for geographic range, either Mr Murakami or Sir Salman may stand a decent chance of receiving the prize next year. ■

Ai cũng thích những lựa chọn bất ngờ, ít có khả năng thắng cuộc. Thế nhưng, bất cứ ai thường xuyên đặt cược đều rút ra một bài học bất di bất dịch: những ứng viên sáng giá nhất thường có lý do để được đánh giá cao như vậy. Sáng nay tại Stockholm, ứng viên được các nhà cái đặt cược nhiều nhất đã giành chiến thắng: Anne Carson, nữ nhà thơ người Canada – người có tỷ lệ thắng ngang bằng với tiểu thuyết gia người Trung Quốc Can Xue (Tàn Tuyết) – đã đoạt giải Nobel Văn học. Ủy ban trao giải ca ngợi “các tác phẩm táo bạo và đầy sáng tạo” của bà, những tác phẩm “đối thoại đầy tinh nghịch với truyền thống cổ điển, từ đó tạo ra những hình thức mới cho văn học đương đại”.


Bà Carson sinh năm 1950 tại Toronto và được đào tạo chuyên sâu về văn học cổ điển. Các tác phẩm của bà lấy cảm hứng từ những nguồn tư liệu Hy Lạp và La Tinh. Tác phẩm nổi tiếng nhất của bà có lẽ là “Autobiography of Red” (tạm dịch: Tự truyện của Geryon đỏ), xuất bản năm 1998. Đây là một cuốn tiểu thuyết viết bằng thơ, kể lại câu chuyện về cuộc chiến giữa Heracles và Geryon (một quái vật màu đỏ có cánh trong thần thoại) dưới hình thức một câu chuyện tình yêu đồng giới ở tuổi trưởng thành. Trong cách kể của bà, Geryon là một thiếu niên nổi loạn. Bà đã lấy chất liệu từ những mảnh thơ còn sót lại của Stesichorus, một nhà thơ Hy Lạp. (Bà viết: “Ông ấy sống sau thời Homer và trước thời Gertrude Stein – một khoảng thời gian đầy khó khăn đối với một nhà thơ”.)


Dù được viết với chiều sâu của một học giả, thơ của bà vẫn cực kỳ lôi cuốn, ngay cả với những người không quá say mê thơ ca. Thơ bà mang vẻ giản dị như phong cách của Emily Dickinson, với những cảm xúc cuộn trào bên dưới bề mặt tĩnh lặng. Sau khi mối tình kết thúc, Geryon ở trong phòng mình, còn mẹ cậu đứng nơi khung cửa: “Lúc này, hoàng hôn đang bất ngờ rơi từng giọt bên cửa sổ. Sự bình yên cũ kỹ của những giờ đi ngủ ngày xưa / lấp đầy căn phòng. Tình yêu chẳng hề / khiến mình trở nên dịu dàng hay tử tế hơn, Geryon nghĩ, khi cậu và mẹ nhìn nhau / từ hai bờ ánh sáng đối lập.”


Trong tác phẩm “Antigonick”, bà đã tự mình dịch lại vở bi kịch của Sophocles rồi tinh chỉnh nó. Những mảnh thơ còn sót lại của Sappho đã truyền cảm hứng để bà viết nên loạt tác phẩm của riêng mình (“If not, Winter”). Các tác phẩm của nữ thi sĩ cổ đại này chỉ được tìm thấy một phần qua hàng thiên niên kỷ; bà Carson đã cô đọng và tái cấu trúc những câu chuyện của Sappho để phản ánh rõ nét hơn ý nghĩa của việc sống trong thế giới hiện đại. Các tác phẩm khác của bà bao gồm thơ (cả thơ vần lẫn thơ văn xuôi), opera, các bản dịch và tiểu luận. Khát vọng và tình dục là những chủ đề xuyên suốt; bà tiếp cận chúng bằng giọng văn châm biếm nhẹ nhàng nhưng đầy nghiêm cẩn, vốn là phong cách đặc trưng của bà. Trong tập thơ “The Beauty of the Husband” (tạm dịch: Vẻ đẹp của người chồng), bà viết: “Làm thế nào mà con người lại có được quyền kiểm soát đối với nhau?”. Trong “The Glass Essay” (tạm dịch: Tiểu luận thủy tinh) — một bài thơ dài cố gắng lý giải một cuộc chia tay — bà quan sát: “Mọi điều tôi biết về tình yêu và những đòi hỏi của nó / tôi đều học được trong khoảnh khắc ấy / khi tôi thấy mình / phô bày cái mông nhỏ đỏ rực như loài khỉ đầu chó / trước một người đàn ông chẳng còn trân trọng tôi nữa.”


Bà Carson là người Canada thứ ba giành giải Nobel Văn học, sau Saul Bellow (năm 1976) và Alice Munro (năm 2013). So với người thắng giải năm ngoái — một tiểu thuyết gia người Hungary ít được biết đến tên là Laszlo Krasznahorkai — thì bà Carson nổi tiếng và được ngưỡng mộ rộng rãi hơn. Dẫu vậy, cộng đồng những người thường xuyên đọc thơ ca và các tác phẩm kinh điển (thông qua bản dịch) vẫn còn khá nhỏ. Trong danh sách những ứng viên được đồn đoán là lựa chọn ưu tiên của Ủy ban Nobel còn có một số tiểu thuyết gia nổi tiếng và có sức hút thương mại lớn hơn, chẳng hạn như Haruki Murakami, Margaret Atwood và Sir Salman Rushdie. Nếu ủy ban vẫn tiếp tục duy trì thông lệ gần đây — hướng tới sự đa dạng về địa lý — thì ông Murakami hoặc Sir Salman hoàn toàn có khả năng sẽ là những người được trao giải vào năm tới. ■



Comments

Popular posts from this blog

Nguyễn Ngọc Tư

ALEXANDER BLOK

Tribute to Robert Walser