Obituary | A clinic on the pavement Jack Preger wanted to serve no one but the poor
Jack Preger wanted to serve no one but the poor
The doctor who tended Kolkata’s destitute died on October 31st, aged 96
He had gone out to spread manure, that was all. As his tractor bumped over the stony ground of his farm in west Wales, Jack Preger didn’t have his mind on much except farming. Though he was a city boy from Manchester, a Jewish grocer’s son, he loved working the land. And from his piece of it, right on the coast, you could look across the sea to Ireland.
Then it happened. It was not a voice, exactly. It was more as if his skull had been laid open, and the words put in: “Become a doctor.” This was an order he knew he could not ignore. That very night he sat down and applied to a whole list of medical schools. Success was not likely; he had no science qualifications, had read PPE at Oxford and was 34, very old to be starting out. But the Royal College of Surgeons in Dublin took him. He emerged determined to help the poorest of the world.
And so it turned out. By the year 2000, when he was 70, his various clinics in the poorest parts of Kolkata were seeing more than 700 people a day. He had become “Dr Jack”, wandering along with his notepad and stethoscope, bending down to examine wounds and burns covered up with filthy blankets, smiling and joking in Bengali. It didn’t matter whether you were Hindu or Muslim, Dalit or Brahmin. All treatment was free. While his patients got pills or syrups and precious ID cards, their children were fed and taught in the free schools he had founded. He also treated the homeless where they lived: on railway platforms, in drainage pipes.
Chance had led him to focus on Kolkata. His first spell of doctoring had been in the 1970s in the refugee camps of Bangladesh, in fetid swamps teeming with orphans. He set up a 90-bed clinic there, but for any medical supplies he had to go to Kolkata; so when the Bangladeshi government threw him out in 1979, for exposing its links to a global adoption racket, West Bengal beckoned. He worked briefly with Mother Teresa, but then took off on his own. In 1980 he laid out his medicine bag on the pavement under the flyover to the Howrah bridge, and waited.
Immediately there was interest. The sick came, but so did medical professionals and occasional Westerners. With their help he progressed quickly to the long wall of St Thomas’s presbytery, on Middleton Row off Park Street. Still on the pavement, of course, but now his clinic was 30 metres long, shaded by tarpaulins, with a small room in the wall to store medicines and records. Eventually he was joined by scores of unpaid doctors, nurses and volunteers: not least the men who, at dawn, put up the bamboo poles for the tarpaulins, and the women who, at dusk, came with their brooms to brush every trace of the clinic away.
This vanishing was necessary, because he had no licence to practise medicine in India. His clinics were illegal. The government also assumed, because an American mission society had given him money, that he should have come in on a missionary visa. But he was no missionary. He had broken with Mother Teresa because she relied on prayer rather than soap and sterile needles. His enterprise was secular. For a decade he warred tirelessly with the authorities both local and national. It was not until he managed to register his own organisation, Calcutta Rescue, in 1991 that India stopped trying (though always failing) to expel him for good. The issue then became his right to take in foreign donations without handing over a chunk of them, which raged until the Supreme Court of India ruled that he could receive 1.5m rupees ($66,000), rake-off-free, every month. All that settled, he had to fight only local mafiosi, extortionists and property developers, one of whom got the Middleton Row clinic shut down. By then, though, finding sites was easier. And the Work had never stopped.
His aim was simple: to eliminate the gaps in care in government hospitals. He was often the first call for accidents caused by traffic, trains, machinery and cooking fires, though the hardest cases, needing operations, had to be sent elsewhere. Lepers, a priority, were given long-term holistic care; eye and skin diseases were quickly diagnosed and treated. TB was the most common serious illness, much of it drug-resistant, though he could seldom afford the new drugs to deal with that. He monitored and hoped.
His greatest success, he felt, was to set up the first free clinic for HIV in West Bengal. The condition was rife in the brothels of Nilmoni Mitra Street, where he lived in a single room hung with washing on the top floor of one of his schools. There was just space to put a chair, a table, a WC, a shower and a bed, and to swing a very small cat. At night he would hear the women screaming over their takings. Time then for a very small nip from a toothmug of his one luxury, Irish whiskey.
It was this room that he left, in 2019, to return to England. At 88, his strength was fading. He had to admit, too, that for all his labours the needs in Kolkata were not much reduced. But it was better to light one candle than to sit and curse the darkness. It was better to install arsenic filters in two village wells, as Calcutta Rescue did in Malda District, than to let the whole region go on drinking poisoned water. It was better, too, to give a handful of people second-line drugs for their TB, rather than give none. The fact that anyone had them at all would give other sufferers hope. It astonished him how much spirit and resilience the poor of Kolkata had.
As for why he had picked this work at all, he was still wondering. Sometimes, he reflected, you didn’t choose your life. Life chose you. He had wanted to be an Orthodox rabbi once, but after seeing his father die of a heart attack his faith fell away like an autumn leaf. On the farm he kept a beautiful old Bible on the kitchen table, and became Catholic for a while; but it didn’t last. In India he began to believe in karma and reincarnation. From the positive bits in many religions he wove his own. In public, he had none. But alongside “Become a doctor” another phrase had lodged: “Whatsoever you do to the least of my brethren, you do unto me.”
Ông ấy chỉ ra ngoài để bón phân cho đất, chẳng có gì hơn thế. Khi chiếc máy kéo xóc nảy trên nền đất đầy sỏi đá tại trang trại của mình ở phía tây xứ Wales, tâm trí Jack Preger chẳng bận tâm đến điều gì khác ngoài công việc đồng áng. Dù là một chàng trai thành thị đến từ Manchester – con trai của một chủ cửa hàng tạp hóa người Do Thái – ông lại đặc biệt yêu thích công việc canh tác trên mảnh đất của mình, nơi nằm ngay sát bờ biển, từ đó có thể phóng tầm mắt nhìn qua đại dương sang tận Ireland.
Rồi chuyện đó đã xảy ra. Không hẳn là một giọng nói vang lên, mà giống như thể hộp sọ của ông đột nhiên mở ra, và những lời này được đặt vào trong: “Hãy trở thành bác sĩ”. Ông hiểu rằng đây là một mệnh lệnh mà mình không thể phớt lờ. Ngay đêm đó, ông ngồi xuống và nộp đơn vào hàng loạt trường y. Cơ hội thành công vốn chẳng mấy sáng sủa: ông không có bằng cấp về khoa học, từng theo học ngành Triết học, Chính trị và Kinh tế (PPE) tại Oxford, lại đã 34 tuổi – một độ tuổi khá muộn để bắt đầu sự nghiệp. Thế nhưng, Đại học Phẫu thuật Hoàng gia (Royal College of Surgeons) ở Dublin đã nhận ông. Ông tốt nghiệp với quyết tâm giúp đỡ những con người nghèo khổ nhất trên thế giới.
Và mọi chuyện đã diễn ra đúng như vậy. Đến năm 2000, khi bước sang tuổi 70, các phòng khám của ông tại những khu vực nghèo khó nhất ở Kolkata đã tiếp nhận hơn 700 bệnh nhân mỗi ngày. Ông trở thành “Bác sĩ Jack”, thường xuyên đi lại với cuốn sổ tay và ống nghe trên tay, cúi người thăm khám những vết thương hay vết bỏng được che đậy bằng những tấm chăn bẩn thỉu, vừa làm việc vừa mỉm cười và trò chuyện bằng tiếng Bengal. Chẳng quan trọng bạn là người theo đạo Hindu hay Hồi giáo, thuộc tầng lớp Dalit hay Brahmin – mọi dịch vụ y tế đều hoàn toàn miễn phí. Trong khi bệnh nhân được nhận thuốc viên, thuốc nước cùng những tấm thẻ căn cước quý giá, thì con cái họ được nuôi dưỡng và giảng dạy tại các ngôi trường miễn phí do chính ông thành lập. Ông còn tìm đến tận nơi ở của những người vô gia cư – trên các sân ga hay trong những đường ống thoát nước – để thăm khám cho họ.
Cơ duyên đã đưa ông đến với Kolkata. Trước đó, vào những năm 1970, ông từng làm bác sĩ tại các trại tị nạn ở Bangladesh – nơi có những đầm lầy hôi thối đầy rẫy trẻ mồ côi. Ông đã thiết lập một phòng khám 90 giường bệnh tại đó, nhưng mỗi khi cần vật tư y tế, ông lại phải tìm đến Kolkata. Vì vậy, khi chính phủ Bangladesh trục xuất ông vào năm 1979 – do ông vạch trần mối liên hệ của họ với một đường dây nhận con nuôi bất hợp pháp trên quy mô toàn cầu – thì bang Tây Bengal đã trở thành điểm đến tiếp theo của ông. Ông từng có thời gian ngắn làm việc cùng Mẹ Teresa, nhưng sau đó đã tách ra hoạt động độc lập. Năm 1980, ông đặt túi dụng cụ y tế của mình trên vỉa hè, ngay dưới cầu vượt dẫn tới cầu Howrah, rồi kiên nhẫn chờ đợi.
Sự xuất hiện của ông lập tức thu hút sự chú ý. Người bệnh tìm đến, cùng với đó là các chuyên gia y tế và đôi khi là cả những người phương Tây. Với sự hỗ trợ từ họ, ông nhanh chóng mở rộng quy mô dọc theo bức tường dài của nhà xứ St Thomas, nằm trên đường Middleton Row, gần phố Park Street. Dù vẫn đặt trên vỉa hè, nhưng "phòng khám" của ông lúc này đã trải dài 30 mét, được che chắn bằng những tấm bạt, cùng một căn phòng nhỏ khoét vào tường để cất giữ thuốc men và hồ sơ bệnh án. Dần dần, ông nhận được sự đồng hành của hàng chục bác sĩ, y tá và tình nguyện viên làm việc không lương; trong đó phải kể đến những người đàn ông đến từ sớm tinh mơ để dựng các cột tre căng bạt, và những người phụ nữ đến vào lúc hoàng hôn, dùng chổi quét dọn sạch sẽ mọi dấu vết của phòng khám.
Việc dọn dẹp sạch sẽ mỗi ngày là điều cần thiết, bởi ông không có giấy phép hành nghề y tại Ấn Độ; các phòng khám của ông là bất hợp pháp. Chính quyền cũng cho rằng, vì ông nhận được tài trợ từ một tổ chức truyền giáo của Mỹ, nên lẽ ra ông phải nhập cảnh bằng thị thực truyền giáo. Thế nhưng, ông không phải là một nhà truyền giáo. Ông từng tách khỏi Mẹ Teresa vì bà đặt niềm tin vào lời cầu nguyện hơn là xà phòng hay kim tiêm vô trùng. Công việc của ông hoàn toàn mang tính thế tục. Suốt một thập kỷ, ông bền bỉ đấu tranh với cả chính quyền địa phương lẫn trung ương. Mãi đến năm 1991, khi đăng ký thành công tổ chức riêng mang tên "Calcutta Rescue", ông mới chấm dứt được nỗ lực (dù luôn thất bại) của phía Ấn Độ trong việc trục xuất ông vĩnh viễn. Sau đó, một vấn đề khác nảy sinh: quyền tiếp nhận các khoản quyên góp từ nước ngoài mà không phải trích lại một phần. Tranh chấp này kéo dài cho đến khi Tòa án Tối cao Ấn Độ phán quyết rằng ông được phép nhận 1,5 triệu rupee (tương đương 66.000 USD) mỗi tháng mà không phải nộp lại bất kỳ khoản nào. Giải quyết xong vấn đề đó, ông lại phải đối mặt với các băng nhóm tội phạm địa phương, những kẻ tống tiền và các nhà phát triển bất động sản – một trong số đó đã khiến phòng khám tại Middleton Row phải đóng cửa. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, việc tìm kiếm địa điểm mới đã trở nên dễ dàng hơn. Và công việc của ông thì chưa bao giờ dừng lại.
Mục tiêu của ông rất đơn giản: lấp đầy những khoảng trống trong công tác chăm sóc y tế tại các bệnh viện công. Ông thường là người đầu tiên được gọi đến trong các vụ tai nạn liên quan đến giao thông, tàu hỏa, máy móc hay hỏa hoạn do nấu nướng; tuy nhiên, những ca nghiêm trọng cần phẫu thuật thì phải chuyển đi nơi khác. Những người mắc bệnh phong – nhóm đối tượng được ưu tiên – nhận được sự chăm sóc toàn diện lâu dài; các bệnh về da và mắt cũng được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Lao là căn bệnh nghiêm trọng phổ biến nhất, trong đó có nhiều trường hợp kháng thuốc, nhưng ông hiếm khi đủ khả năng chi trả cho các loại thuốc mới để điều trị. Ông chỉ biết theo dõi và hy vọng.
Thành tựu lớn nhất mà ông cảm thấy mình đạt được là thành lập phòng khám miễn phí đầu tiên dành cho người nhiễm HIV tại Tây Bengal. Căn bệnh này lan tràn trong các nhà thổ trên phố Nilmoni Mitra – nơi ông sống trong một căn phòng nhỏ trên tầng cao nhất của một trong những ngôi trường do ông xây dựng. Căn phòng chỉ vừa đủ chỗ cho một chiếc ghế, một cái bàn, một nhà vệ sinh, một vòi tắm và một chiếc giường; không gian chật hẹp đến mức chẳng còn chỗ để xoay xở. Vào ban đêm, ông thường nghe thấy tiếng những người phụ nữ la hét vì tranh cãi chuyện tiền bạc. Những lúc ấy, ông lại nhấp một ngụm nhỏ rượu whiskey Ireland – thứ xa xỉ duy nhất mà ông cho phép mình tận hưởng – từ chiếc cốc đánh răng.
Năm 2019, ông rời căn phòng này để trở về Anh. Ở tuổi 88, sức khỏe của ông đã dần suy giảm. Ông cũng phải thừa nhận rằng, dù đã nỗ lực hết mình, những nhu cầu cấp thiết tại Kolkata vẫn không hề thuyên giảm đáng kể. Thế nhưng, thà thắp lên một ngọn nến còn hơn là...
Comments
Post a Comment